show bookbag  |  refine search  |  search history

View details

Query : Editions with biblia sacra ID: "1528.B.dut.WV.a"
Showing : record 1 to 1 of 1  

Back to results

1528.B.dut.WV.a

General

TitleDen Bibel. Tgeheele Oude ende Nieuwe Testament met grooter naersticheyt naden Latijnschen text gecorrigeert, ende opten cant des boecks die alteratie die hebreeusche veranderinge, naerder hebreeuscer waerheyt der boecken die int hebreus zijn, ende die griecse der boecken die int griecs zijn, ende dinhout voor die capittelen gestelt, Met schoonen figueren ghedruct, ende naerstelijc weder oversien. Cum Gratia et Privilegio [in red and black] (π1r) vol.1 p.π1rpage vol.1 p.π1rpage vol.1 p.±π1rpage
Bible books in editionBible complete
Printer/PublisherVorsterman, Willem
Place of publicationAntwerp
Year of publication1528
Remarks
Related personsVorsterman, Willem (printed and published by)
LanguageDutch
TranslationMartin Luther; Vulgate
Contains illustrationsyes

back to top

Bibliography

Format2
Number of pages1216
Prologueyes, privilege and preface vol.1 p.*1vpage vol.1 p.*2rpage vol.1 p.*2vpage vol.1 p.*3rpage vol.1 p.*3vpage vol.1 p.*4rpage vol.1 p.*4vpage
Epilogueno
Preface on bible bookyes, prefaces on SongSol and the prophets
Authorisationyes: Cum Gratia et Privilegio on titlepage vol.1 p.*1rpage vol.1 p.π1rpage
Announced on title pageglosses, summary of chapters, preface (prefaces on SongSol and the prophets)
Volumes

Volume 1

TitleDen Bibel. Tgeheele Oude ende Nieuwe Testament met grooter naersticheyt naden Latijnschen text gecorrigeert, ende opten cant des boecks die alteratie die hebreeusche veranderinge, naerder hebreeuscer waerheyt der boecken die int hebreus zijn, ende die griecse der boecken die int griecs zijn, ende dinhout voor die capittelen gestelt, Met schoonen figueren ghedruct, ende naerstelijc weder oversien. Cum Gratia et Privilegio [in red and black] (π1r) vol.1 p.π1rpage vol.1 p.π1rpage vol.1 p.±π1rpage
Imprint
ColophonGhedruct in die vermaerde coopstadt van Antwerpen in Brabant, Inden gulden Eenhoren, Bi mi Willem Vorsterman, Voleyndt op. Sinte Simons ende Judas avont, den .xxvij. dach van October, Int jaer nae die ghebuerte Christi ons salichmakers .M.CCCCC. ende .xxviij. (BB6r) vol.1 p.BB6rpage
Collationπ2 *4 a-z8 aa-cc8 Aa-Ii8 A-C8 D10 E-G8 H4 I-Z8 AA-BB6 (480 fol.)
Fingerprint000002 - 1a1 = 1a2 π1 $gestelt,$ - 2a1 *2 at$w : 2a2 *3 chrift - 1b1 a1 sel : 1b2 cc4 ie$prie - 2b1 Aa1 eren$ : 2b2 Ii4 ede$ts - 3b1 A1 ot$v : 3b2 BB4 e$coninck
Contents π1r title; π1v blank; π2r-v blank; *1r privilege; *1v-*4v pref.; a1r-d1r Gen; d1r-f5v Ex; f6r-h3v Lev; h4r-k7v Numb; k7v-m8v Deut; m8v-o4v Jos; o5r-p8v Judg; q1r-q2r Ruth; q2v-s1v 1Sam; s1v-t6r 2Sam; t6r-r5r 1Kings; r5v-z3r 2Kings; z3v-aa8r 1Chron; aa8v-cc8v 2Chron; Aa1r-Aa5r Ezra; Aa5r-Bb3r Neh; Bb3r-Cc2r 3Ezra; Cc2v-Dd6v 4Ezra; Dd6v-Ee3r Tob; Ee3r-Ee8v Jud; Ff1r-Ff6r Esth; Ff6v-Hh2r Job; Hh2v-B8v Ps; C1r-D3v Prov; D3v-D7r Ecclstes; D7v-D9v SongSol with pref. and interpretation; D10r corrections and contents OT; D10v blank; E1r-E7v WisSol; E8r-H3r Eccl; H3r-H4r prefs. by Jerome on the prophets; H4v blank; I1r-L8v Isa; M1r-P2v Jer; P2v-P5r Lam; P5r-P8r Bar; P8v-S7v Eze; S7v-V1v Dan; V1v-V4v Hos; V5r-V6r Joel; V6r-V8v Amos; V8v-X1r Obad; X1r-X2r Jon; X2r-X4r Mic; X4r-v Nah; X4v-X5v Hab; X5v-X6v Zeph; X6v-X7v Hag; X7v-Y3r Zech; Y3v-Y4v Mal; Y4v-2AA2r 1Mac; 2AA1r-2BB6r 2Mac; 2BB6r colophon; 2BB6r instructions for binding; 2BB6v blank
Place of publicationAntwerp
Year of publication1528
Remarks on place/year
Text area274 x 171 (height x width); 55 lines

Volume 2

TitleTgeheele Nieu Testament Met grooter naersticheyt ghecorrigeert, niet alleene nader Griecscher ende Latijnscher waerheyt, maer oock na die beste ende oudtste boecken van beyden talen, die geapprobeerste, Met die Canones, die wi onderwisen ghenaemt hebben, Ende dat inhout van elcken Capittel, so wel vanden Epistolen der Apostolen, als der Evangelien, Met figueren der Evangelien, vanden Sondaghen, ende anderen daghen. [...] (A1r) vol.2 p.A1rpage
Imprint
ColophonGhedruct Thantwerpen in die Cammerstrate, inden ghulden Eenhoren, Bi mi Willem Vorsterman, Voleyndt op Sinte Simons ende Judas avont, den .xxviij. dach van October Int Jaer nae die gebuerte Christi ons salichmakers .M.ccccc.xxviij. (Q8v) vol.2 p.Q8vpage
CollationA-Q8 (128 fol)
Fingerprint000002 - b1 A2 hedenck : b2 Q4 ebben$m
Contents A1r title; A1v contents NT and almanac 1529-1543; A2r-v calendar; A3r-A5r liturgical calendar; A5v-A8v teachings with explanation; B1r-D1r Mat; D1r-E3r Mk; E3r-G3v Luk; G4r-H7v Jo; H8r-K7r Acts; K7v-L5v Rom; L6r-M3v 1Cor; M4r-M7v 2Cor; M8r-N2r Gal; N2r-N4r Eph; N4r-N5v Philip; N5v-N7r Col; N7r-N8r 1Thess; N8v-O1r 2Thess; O1r-O2v 1Tim; O3r-O4r 2Tim; O4r-v Tit; O5r Phil; O5r-O7r 1Pet; O7r-O8r 2Pet; O8r-P1v 1Jo; P1v 2Jo; P2r 3Jo; P2r-P6v Hebr; P7r-P8v Jam; P8v Jude; Q1r-Q8v Rev; Q8v colophon
Place of publicationAntwerp
Year of publication1528
Remarks on place/year
Text area272 x 172 (height x width); 55 lines

back to top

Typography

Foliatedno
SignedSign. 4/8 vol.1 p.d1rpage
Number of columns2 columns vol.1 p.d1rpage
Book headingsyes; Hier beghint dat boeck des wtgancks, Exodus int latijn, dat tweede boeck Moysi. vol.1 p.d1rpage
Chapter headingsyes; Dat eerste Capittel. vol.1 p.d1rpage
Running headsyes; Dat boeck Exodus. Dat .iij. Capittel. vol.1 p.d2rpage
Summaries of chapters yes vol.1 p.d1rpage
Printed annotationsyes; inner margin (outer margin); few notes in NT vol.1 p.d1rpage
Scriptural referencesyes; inner margin; outer margin vol.1 p.d2rpage
Numbered versesno
Ornamentsyes
Ornamental initialsyes
Primary typefaceGothic vol.1 p.d2rpage
Specific typefaceEnglish (Augustijn) 102 x 3 (probably Bastarda)

back to top

Illustrations

Illustration Biblia Sacra ID 11B32x11C41x11G21x48C168(TYMPANON)x1

Iconclass11B32,11C41,11G21,48C168(TYMPANON)
ArtistSwart, Jan
DescriptionTrinity in which God the Father and Christ are represented as persons, the Holy Ghost as dove, Christ interceding with God the Father, angels singing, making music, other architectural details (with NAME)
Pages vol.1 p.π1rpage vol.1 p.±π1rpage vol.2 p.A1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 11D335x33B9x1

Iconclass11D335,33B9
Descriptionadult Christ together with mortals, flight, running away; pursuing
Pages vol.2 p.G7rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 11H(LUKE)51x1

Iconclass11H(LUKE)51
ArtistLeyden (attrib.), Lucas van
DescriptionSt.Luke painting or drawing the Madonna (i.e. Mary and the Christ-child), sometimes Joseph present
Pages vol.2 p.E3rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 11H(MARK)12x73E12x1

Iconclass11H(MARK)12,73E12
DescriptionSt. Mark the evangelist writing the Gospel, usually a (winged) lion present, Christ, usually holding a banner, arises from the grave; often combined with sleeping and/or frightened soldiers
Pages vol.2 p.D1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 11H(MATTHEW)12x73B132x73B21x73B14x4

Iconclass11H(MATTHEW)12,73B132,73B21,73B14
DescriptionSt. Matthew writing the Gospel, usually the angel present, dictating or assisting him, care of the new-born Christ-child, e.g. swaddling, adoration of the Christ-child by Mary, annunciation of Christ's birth to the shepherds at night; a host of singing angels in the air
Pages vol.2 p.B1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 11H(PAUL)x10

Iconclass11H(PAUL)
Descriptionthe apostle Paul of Tarsus; possible attributes: book, scroll, sword
Pages vol.2 p.K7vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 11H(PETER)x10

Iconclass11H(PETER)
ArtistLeyden (attrib.), Lucas van
Descriptionthe apostle Peter, first bishop of Rome; possible attributes: book, cock, (upturned) cross, (triple) crozier, fish, key, scroll, ship, tiara
Pages vol.2 p.O5rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 11I421x3

Iconclass11I421
ArtistSwart, Jan
Descriptioneagle (possibly with book) ~ symbol of St. John
Pages vol.2 p.A1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 11I422x1

Iconclass11I422
ArtistSwart, Jan
Descriptionox (possibly with book) ~ symbol of St. Luke
Pages vol.2 p.A1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 11I423x1

Iconclass11I423
ArtistSwart, Jan
Descriptionlion (possibly with book) ~ symbol of St. Mark
Pages vol.2 p.A1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 11I424x1

Iconclass11I424
ArtistSwart, Jan
Descriptionangel (possibly with book) ~ symbol of St. Matthew
Pages vol.2 p.A1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 11I62(AARON)x1

Iconclass11I62(AARON)
DescriptionAaron (not in biblical context); possible attributes: attributes of Aaron: censer, dressed as high priest or bishop, ointment jar, rod or flowering wand
Pages vol.1 p.f8vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 11I62(DANIEL)x1

Iconclass11I62(DANIEL)
ArtistSwart, Jan
DescriptionDaniel (not in biblical context); possible attributes: Phrygian bonnet, lion(s), ram
Pages vol.1 p.S7vpage vol.1 p.π1rpage vol.1 p.±π1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 11I62(DAVID)4x7

Iconclass11I62(DAVID)4
ArtistSwart, Jan
Descriptionpersonal devotions of David, e.g. vision, prayer, penitence
Pages vol.1 p.Hh2vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 11I62(EZEKIEL)x1

Iconclass11I62(EZEKIEL)
ArtistSwart, Jan
DescriptionEzekiel (not in biblical context); possible attributes: book or scroll, double wheel
Pages vol.1 p.P8vpage vol.1 p.π1rpage vol.1 p.±π1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 11I62(ISAIAH)x1

Iconclass11I62(ISAIAH)
ArtistSwart, Jan
DescriptionIsaiah (not in biblical context); possible attributes: branch with leaves, saw, scroll or book
Pages vol.1 p.π1rpage vol.1 p.±π1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 11I62(JEREMIAH)x1

Iconclass11I62(JEREMIAH)
ArtistSwart, Jan
DescriptionJeremiah (not in biblical context); possible attributes: book or scroll, 'the seething pot'
Pages vol.1 p.M1rpage vol.1 p.π1rpage vol.1 p.±π1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 11I62x21

Iconclass11I62
ArtistSwart, Jan
Descriptionmale persons from the Old Testament (not in biblical context)
Pages vol.1 p.H3rpage vol.1 p.I1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 11I62x34

Iconclass11I62
ArtistSwart, Jan
Descriptionmale persons from the Old Testament (not in biblical context)
Pages vol.1 p.m8vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 11U1x2

Iconclass11U1
Descriptioncomprehensive representation of Last Judgement: Christ (with sword and lily), often surrounded by elders and sometimes accompanied by Mary and John the Baptist, appears in the sky with trumpeting angels (and sometimes angels holding the instruments of the Passion); after the resurrection of the dead the blessed are led to heaven by angels, and the damned are dragged into hell by devils
Pages vol.2 p.C6vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 12A311x1

Iconclass12A311
Descriptionthe altar of incense, the golden altar ~ Jewish religion
Pages vol.1 p.e7vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 12A312x12A423x1

Iconclass12A312,12A423
Descriptionthe altar of burnt offering, the brazen altar ~ Jewish religion, other objects kept in the Tabernacle
Pages vol.1 p.f4rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 12A42121x11G1911x5

Iconclass12A42121,11G1911
DescriptionVeil of the Tabernacle ~ Jewish religion, cherubs, i.e. children's heads with wings
Pages vol.1 p.f3rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 12A422x1

Iconclass12A422
DescriptionArk of the Covenant ~ Jewish religion
Pages vol.1 p.f3vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 12A4231x12A423x1

Iconclass12A4231,12A423
Description'menorah', golden seven-branched candlestick, kept in the Tabernacle, other objects kept in the Tabernacle
Pages vol.1 p.f3vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 12A4232x12A423x1

Iconclass12A4232,12A423
Descriptiontable of the showbread in the Tabernacle ~ Jewish religion, other objects kept in the Tabernacle
Pages vol.1 p.f3vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 12A4241x1

Iconclass12A4241
Descriptionbronze laver and its base ~ the court of the Tabernacle
Pages vol.1 p.f4rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 12A42x12A424x3

Iconclass12A42,12A424
Descriptiontabernacle, 'mishkan' ~ Jewish religion, the court of the Tabernacle ~ Jewish religion
Pages vol.1 p.f5vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 23U11x24A6x1

Iconclass23U11,24A6
Descriptionperpetual calendar, sun represented as face, wheel, etc.
Pages vol.2 p.A1vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 23U11x24B3x1

Iconclass23U11,24B3
Descriptionperpetual calendar, waning moon, i.e. facing this way (
Pages vol.2 p.A1vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 25Ax39

Iconclass25A
Descriptionmaps, atlases
Pages vol.1 p.mappage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 45H3x6

Iconclass45H3
ArtistSwart, Jan
Descriptionbattle
Pages vol.1 p.k4vpage vol.1 p.n6vpage vol.1 p.r8rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 46A122(CHARLES V)4x46A1241(GOLDEN FLEECE)x2

ORNAMENTCODE46A122(CHARLES V)4,46A1241(GOLDEN FLEECE)
ArtistSwart, Jan
Descriptionimpresa of Charles V, knighthood order (with NAME)
Pages vol.1 p.*1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 46A122(FRANCISO XIMENES DE CISNEROS)1x11P31121x1

ORNAMENTCODE46A122(FRANCISO XIMENES DE CISNEROS)1,11P31121
ArtistSwart, Jan
Descriptioncoat of arms, insignia of cardinal, e.g. hat, mantle
Pages vol.1 p.π1rpage vol.1 p.±π1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 48A9831x48A9833x26

Iconclass48A9831,48A9833
Descriptionfoliage, tendrils, branches ~ ornament, flowers ~ ornament
Pages vol.2 p.B1rpage vol.2 p.D1rpage vol.2 p.G4rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 48A9831x48A9833x27

Iconclass48A9831,48A9833
Descriptionfoliage, tendrils, branches ~ ornament, flowers ~ ornament
Pages vol.2 p.E3rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 48A9833x5

ORNAMENTCODE48A9833
Descriptionflowers ~ ornament
Pages vol.2 p.B1rpage vol.2 p.D1rpage vol.2 p.G4rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 48A986x49

Iconclass48A986
Descriptionfantasy ornament
Pages vol.2 p.B1rpage vol.2 p.D1rpage vol.2 p.G4rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 48C1613x48A98311x25Hx1

ORNAMENTCODE48C1613,48A98311,25H
ArtistSwart, Jan
Descriptionbase (~ column, pillar), foliage ~ ornament, landscapes
Pages vol.1 p.π1rpage vol.1 p.±π1rpage vol.2 p.A1rpage vol.2 p.A6rpage vol.2 p.A6vpage vol.2 p.A7vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 48C161x48AA9834(+1)x1

ORNAMENTCODE48C161,48AA9834(+1)
Descriptioncolumn, pillar ~ architecture, surface pattern ~ ornaments - AA - stylized
Pages vol.2 p.A6rpage vol.2 p.A6vpage vol.2 p.A7vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 48C161x48AA9834(+1)x2

ORNAMENTCODE48C161,48AA9834(+1)
Descriptioncolumn, pillar ~ architecture, surface pattern ~ ornaments - AA - stylized
Pages vol.2 p.A6rpage vol.2 p.A6vpage vol.2 p.A7vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 48C161x48AA9834(+1)x3

ORNAMENTCODE48C161,48AA9834(+1)
Descriptioncolumn, pillar ~ architecture, surface pattern ~ ornaments - AA - stylized
Pages vol.2 p.A6rpage vol.2 p.A6vpage vol.2 p.A7vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 48C161x48AA9834(+1)x4

ORNAMENTCODE48C161,48AA9834(+1)
Descriptioncolumn, pillar ~ architecture, surface pattern ~ ornaments - AA - stylized
Pages vol.2 p.A6rpage vol.2 p.A6vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 48C161x48AA9834(+1)x5

ORNAMENTCODE48C161,48AA9834(+1)
Descriptioncolumn, pillar ~ architecture, surface pattern ~ ornaments - AA - stylized
Pages vol.2 p.A6rpage vol.2 p.A6vpage vol.2 p.A7vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 48C161x48AA9834(+1)x6

ORNAMENTCODE48C161,48AA9834(+1)
Descriptioncolumn, pillar ~ architecture, surface pattern ~ ornaments - AA - stylized
Pages vol.2 p.A6rpage vol.2 p.A6vpage vol.2 p.A7vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 48C161x48AA9834(+1)x7

ORNAMENTCODE48C161,48AA9834(+1)
Descriptioncolumn, pillar ~ architecture, surface pattern ~ ornaments - AA - stylized
Pages vol.2 p.A6rpage vol.2 p.A6vpage vol.2 p.A7vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 48C161x48AA9834(+1)x8

ORNAMENTCODE48C161,48AA9834(+1)
Descriptioncolumn, pillar ~ architecture, surface pattern ~ ornaments - AA - stylized
Pages vol.2 p.A6rpage vol.2 p.A6vpage vol.2 p.A7vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 48C161x48AA9834(+1)x9

ORNAMENTCODE48C161,48AA9834(+1)
Descriptioncolumn, pillar ~ architecture, surface pattern ~ ornaments - AA - stylized
Pages vol.2 p.A6rpage vol.2 p.A7vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 48C1621x48C1612x48C1633x48A9844x1

ORNAMENTCODE48C1621,48C1612,48C1633,48A9844
Descriptionarcade ~ architecture, capital (~ column, pillar), Ionic order ~ architecture, dolphin ~ ornament
Pages vol.2 p.A6vpage vol.2 p.A7vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 48C1621x48C1612x48C1633x48A9876x1

ORNAMENTCODE48C1621,48C1612,48C1633,48A9876
Descriptionarcade ~ architecture, capital (~ column, pillar), Ionic order ~ architecture, ornament ~ cartouche
Pages vol.2 p.A6rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 48C168x12A42x3

Iconclass48C168,12A42
Descriptionother architectural details, tabernacle, 'mishkan' ~ Jewish religion
Pages vol.1 p.f2vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 48C168x12A42x4

Iconclass48C168,12A42
Descriptionother architectural details, tabernacle, 'mishkan' ~ Jewish religion
Pages vol.1 p.f3rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 49M431x44A1(+4)(ANTWERP)x25FF332x25FF241x25G3x1

Iconclass49M431,44A1(+4)(ANTWERP),25FF332,25FF241,25G3
ArtistSwart, Jan
Descriptiondevice (trade-mark of Vorsterman, Willem), coat of arms (as symbol of the state, etc.) (+ city; municipal), double-headed eagle, unicorn, trees
Pages vol.1 p.π1rpage vol.1 p.±π1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71A3421x71A321x11C2x92E5x11G25x11G21x24A6x24B1x1

Iconclass71A3421,71A321,11C2,92E5,11G25,11G21,24A6,24B1
ArtistSwart, Jan
DescriptionEve emerges from Adam's body, Garden of Eden, paradise, God the Father represented as human being, usually with crown or tiara, gods of the winds, angels in adoration, angels singing, making music, sun represented as face, wheel, etc., waxing moon, i.e. facing this way )
Pages vol.1 p.a1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71A422x71A611x1

Iconclass71A422,71A611
ArtistSwart, Jan
DescriptionEve offers the fruit to Adam, an angel chases Adam and Eve out of paradise with a (flaming) sword
Pages vol.1 p.a2rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71A82x71A812x71A831x2

Iconclass71A82,71A812,71A831
ArtistSwart, Jan
Descriptionthe killing of Abel: Cain slays him with a stone, a club or a jaw-bone, alternatively with a spade or another tool as weapon, the fume of Abel's sacrifice goes straight to heaven, whereas the smoke of Cain's offering is beaten down, the Lord calls on Cain to account for his deed
Pages vol.1 p.a2vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71B331x71B33221x2

Iconclass71B331,71B33221
ArtistSwart, Jan
Descriptionthe ark is floating on the waters, while life on earth is destroyed ~ story of Noah, the dove returns with an olive-branch ~ story of Noah
Pages vol.1 p.a3rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71B35211x4

Iconclass71B35211
ArtistSwart, Jan
DescriptionShem and Japheth cover their father Noah; Ham usually stands nearby deriding him
Pages vol.1 p.a4vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71C117x2

Iconclass71C117
Descriptionthe meeting of Abraham and Melchizedek, the high priest and king of Salem, who brings bread and wine (Genesis 14:18-20)
Pages vol.1 p.a6rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71C1222x1

Iconclass71C1222
ArtistSwart, Jan
DescriptionAbraham kneels before the angels
Pages vol.1 p.a7vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71C131311x71C13141x2

Iconclass71C131311,71C13141
ArtistSwart, Jan
Descriptionwhen Abraham has his hand raised to kill Isaac, an angel restrains Abraham's hand, the ram of the sacrifice ~ sacrifice of Isaac
Pages vol.1 p.b1vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71C2741x71C272x71C275x1

Iconclass71C2741,71C272,71C275
ArtistSwart, Jan
DescriptionIsaac sitting in bed blesses Jacob who, disguised in Esau's clothes, brings food to his father; Jacob's hands and neck are covered with goatskins, Esau hunting, Esau comes back with venison
Pages vol.1 p.b4rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71C3121x3

Iconclass71C3121
ArtistSwart, Jan
Descriptionthe dream of Jacob: while sleeping on the ground with a stone for pillow Jacob sees a ladder reaching from earth to heaven with angels going up and down; usually with God at the top of the ladder
Pages vol.1 p.b5rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71D1252x1

Iconclass71D1252
ArtistSwart, Jan
DescriptionJoseph is sold for twenty pieces of silver
Pages vol.1 p.c1vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71D1331x71D145x1

Iconclass71D1331,71D145
ArtistSwart, Jan
DescriptionPotiphar's wife catches Joseph by his robe, usually while lying in bed; Joseph escapes leaving his cloak behind in her hands (possibly with a naked child lying in a crib), Joseph interpreting the dreams of the butler and the baker (the two dreams combined)
Pages vol.1 p.c2vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71D1511x9

Iconclass71D1511
Descriptionfirst dream of Pharaoh: seven fat cows are devoured by seven lean cows ~ story of Joseph
Pages vol.1 p.c3vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71D185x71D191x1

Iconclass71D185,71D191
ArtistSwart, Jan
Descriptionthe feast at Joseph's house: the amazement of his brothers at being seated according to their age; Benjamin is honoured with extra food, Joseph has his silver cup placed in Benjamin's sack
Pages vol.1 p.c5vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71D243x71D2421x1

Iconclass71D243,71D2421
ArtistSwart, Jan
DescriptionJacob blesses his sons, Jacob blesses Manasseh and Ephraim with arms crossed; Joseph may be shown trying to uncross them or expressing (with Asenath) his disapproval
Pages vol.1 p.c7vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71E1141x71E11421x71E11411x71E114231x3

Iconclass71E1141,71E11421,71E11411,71E114231
Descriptionwhile tending Jethro's flock Moses comes to Horeb, Moses taking off his sandals, a burning bush attracts Moses' attention, miracle of the rod changed into a serpent ; Moses may be shown fleeing from the serpent
Pages vol.1 p.d2rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71E11726x71E11727x71E11728x1

Iconclass71E11726,71E11727,71E11728
ArtistSwart, Jan
Descriptionthe plague of boils: Moses throws a handful of ashes into the air in front of Pharaoh and it produces boils on the people and the animals: the plague of hail: Moses raises his rod towards the sky, and hail and fire fall to the ground: the plague of locusts: as Moses raises his hands the locusts come and eat everything that has survived the hail
Pages vol.1 p.d4vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71E1173132x1

Iconclass71E1173132
ArtistSwart, Jan
Descriptionthe Israelites eat the Passover lamb standing about a table with their loins girt, their shoes on their feet and with staves in their hands, ready to depart
Pages vol.1 p.d6rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71E1223x1

Iconclass71E1223
ArtistSwart, Jan
Descriptionwith his people safe on the shore, Moses raises his hands and causes the water to return; Pharaoh's army perishes in the water (Red Sea)
Pages vol.1 p.d7vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71E12541x71E1263x71E1253x1

Iconclass71E12541,71E1263,71E1253
ArtistSwart, Jan
Descriptionthe gathering of manna (in baskets and pots), Moses strikes the rock twice in front of the assembled people and water gushes out; the people quench their thirst, in the evening a large flock of quails flies into the Israelite camp
Pages vol.1 p.d8vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71E1263x1

Iconclass71E1263
ArtistSwart, Jan
DescriptionMoses strikes the rock twice in front of the assembled people and water gushes out; the people quench their thirst
Pages vol.1 p.e1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71E1272x1

Iconclass71E1272
ArtistSwart, Jan
DescriptionMoses goes to the top of a hill with Aaron and Hur and raises his arms to make the Israelites victorious
Pages vol.1 p.e1vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71E1343x1

Iconclass71E1343
ArtistSwart, Jan
DescriptionMoses receives the tables of the law from God
Pages vol.1 p.e2rpage vol.1 p.f1vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71E1353x71E1343x1

Iconclass71E1353,71E1343
ArtistSwart, Jan
Descriptionadoration of the golden calf (which may be standing on a pillar, and is sometimes depicted as a dragon), Moses receives the tables of the law from God
Pages vol.1 p.e8rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71E231x1

Iconclass71E231
ArtistSwart, Jan
Descriptiontwo sons of Aaron, Nadab and Abihu, offer incense in their censers to God, who punishes them for this by sending a fire that kills them
Pages vol.1 p.g1vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71E3152x1

Iconclass71E3152
ArtistSwart, Jan
Descriptionthe spies take away some of the fruits of Canaan and return, usually carrying a large bunch of grapes on a pole
Pages vol.1 p.i3rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71E31742x1

Iconclass71E31742
Descriptionthe ground opens and swallows the rebels Dathan and Abiram along with their families and possessions
Pages vol.1 p.i5rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71E3243x71E3241x9

Iconclass71E3243,71E3241
ArtistSwart, Jan
Descriptionanyone who is bitten by a snake is cured by looking at the brazen serpent; the serpent (or dragon) is usually depicted on a tau-shaped cross or on a pillar, when the people complain again about the food, God sends poisonous snakes; many die of snake-bites ~ book of Numbers
Pages vol.1 p.i7rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71E3314x1

Iconclass71E3314
ArtistSwart, Jan
Descriptionan angel holding a sword bars the way and causes Balaam's ass to turn aside; the angel is invisible to Balaam
Pages vol.1 p.i8rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71E462x1

Iconclass71E462
ArtistSwart, Jan
DescriptionGod buries Moses on Mount Nebo
Pages vol.1 p.m8vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71E5242x71E52421x7

Iconclass71E5242,71E52421
ArtistSwart, Jan
Descriptionthe Israelites march around Jericho: in the procession the main body of the soldiers comes first, next are seven priests who blow on trumpets, followed by the priests carrying the ark and a rear guard, on the seventh day, at a signal from Joshua, the people start to shout and the walls of Jericho crumble
Pages vol.1 p.n2vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71E529522x2

Iconclass71E529522
ArtistSwart, Jan
Descriptionthe five Amorite kings are killed either on Joshua's command or by his own hand, and their bodies are hanged as a display
Pages vol.1 p.n6rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71F2143x1

Iconclass71F2143
ArtistSwart, Jan
Descriptiontwice Gideon asks the Lord to show him a sign with a sheep's fleece before his raid against the Midianites
Pages vol.1 p.o8rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71F325x71F3631x1

Iconclass71F325,71F3631
ArtistSwart, Jan
DescriptionSamson kills the lion with his bare hands, Samson carries the doors on his shoulders to the top of a hill near Hebron
Pages vol.1 p.p4rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71F3761x2

Iconclass71F3761
ArtistSwart, Jan
DescriptionSamson's hairlocks are cut off by Delilah
Pages vol.1 p.p5vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71F83511x1

Iconclass71F83511
ArtistSwart, Jan
Descriptionthe statue of Dagon in Ashdod falls down
Pages vol.1 p.q4vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71G1131x3

Iconclass71G1131
ArtistSwart, Jan
Descriptionthe anointment of Saul by Samuel, with people looking on
Pages vol.1 p.q6rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71H115x2

Iconclass71H115
ArtistSwart, Jan
DescriptionSamuel anointing David in the presence of his father Jesse and his brothers
Pages vol.1 p.r1vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71H1441x1

Iconclass71H1441
ArtistSwart, Jan
DescriptionDavid speaks with Goliath
Pages vol.1 p.r2vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71H3222x1

Iconclass71H3222
ArtistSwart, Jan
DescriptionSaul kills himself with a sword
Pages vol.1 p.s1vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71H5262x2

Iconclass71H5262
ArtistSwart, Jan
DescriptionEleazar (one of David's heroes) slays the Philistines in a field of barley
Pages vol.1 p.z8rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71H76x71H761x1

Iconclass71H76,71H761
ArtistSwart, Jan
DescriptionDavid rebuked by Nathan: Nathan's parable: the rich man takes the poor man's lamb to prepare it for his guest
Pages vol.1 p.s6rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71H849x2

Iconclass71H849
ArtistSwart, Jan
DescriptionAbsalom, put to flight on a mule, remains hanging by his hair in an oak-tree
Pages vol.1 p.t2rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71H8751x8

Iconclass71H8751
ArtistSwart, Jan
DescriptionJoab kills Amasa: Joab takes Amasa by the beard with the right hand as if to kiss him, and stabs him with a dagger
Pages vol.1 p.s3rpage vol.1 p.t3vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71I11x1

Iconclass71I11
DescriptionSolomon enthroned
Pages vol.1 p.B8vpage vol.1 p.D3vpage vol.1 p.v5rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71I325x1

Iconclass71I325
ArtistSwart, Jan
DescriptionSolomon gives verdict; he commands a soldier to divide the living child in two
Pages vol.1 p.t8vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71I43222x2

Iconclass71I43222
Descriptionthe two brazen pillars: Jachin and Boaz (Solomon's temple)
Pages vol.1 p.v2rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71I43223x2

Iconclass71I43223
Descriptionthe molten sea, with twelve oxen or lions ~ temple of Solomon
Pages vol.1 p.v2vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71I43225x2

Iconclass71I43225
Descriptionother decorations of the temple of Solomon
Pages vol.1 p.v2vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71I432x2

Iconclass71I432
Descriptiontemple of Solomon (1 Kings 5-9; 2 Chronicles 2-7)
Pages vol.1 p.t8rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71I433x2

Iconclass71I433
Descriptionthe palace of Solomon (1 Kings 7:1-12)
Pages vol.1 p.v2rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71K27431x1

Iconclass71K27431
ArtistSwart, Jan
DescriptionJezebel comforts Ahab
Pages vol.1 p.x3vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71M12x71M53x1

Iconclass71M12,71M53
ArtistSwart, Jan
DescriptionElijah fed by the raven(s): while the prophet is living by the brook, ravens bring him food, an angel wakes Elijah; a loaf of bread and a jar of water are usually at Elijah's head
Pages vol.1 p.x1vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71M84x1

Iconclass71M84
ArtistSwart, Jan
Descriptiona chariot, horses of fire and a whirlwind appear and Elijah is carried up into heaven; Elijah's cloak falls (or he hands it over to Elisha)
Pages vol.1 p.x6rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71P3411x1

Iconclass71P3411
ArtistSwart, Jan
DescriptionDaniel sitting unharmed in the lion's den, surrounded by lions
Pages vol.1 p.T4rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71P4121x1

Iconclass71P4121
ArtistSwart, Jan
Descriptionthe elders spying upon Susanna
Pages vol.1 p.T8rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71P5111x71P5112x1

Iconclass71P5111,71P5112
ArtistSwart, Jan
Descriptionthe lion with eagle's wings (griffin), standing on its hind legs ~ Daniel's visions, the bear with three rows of teeth, rising on its hind legs ~ Daniel's visions
Pages vol.1 p.T4vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71P5113x71P5114x1

Iconclass71P5113,71P5114
ArtistSwart, Jan
Descriptionthe leopard with four bird's wings and four heads ~ Daniel's visions, the great devouring monster with many horns (one of them with eyes on it) ~ Daniel's visions
Pages vol.1 p.T4vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71P523x1

Iconclass71P523
ArtistSwart, Jan
Descriptionthe he-goat fights with the ram and slays it ~ Daniel's visions
Pages vol.1 p.T5rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71P53x1

Iconclass71P53
ArtistSwart, Jan
Descriptionthird vision of Daniel (Daniel 9): the archangel Gabriel explains to Daniel the meaning of the 'seventy weeks'
Pages vol.1 p.T6rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71Q64x4

Iconclass71Q64
ArtistSwart, Jan
DescriptionAhasuerus holds out his sceptre to Esther (Esther usually kneeling)
Pages vol.1 p.Ff2vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71R21x11I62(EZRA)x44B113x98B(ARTAXERXES)5x1

Iconclass71R21,11I62(EZRA),44B113,98B(ARTAXERXES)5
ArtistSwart, Jan
Descriptionthe return of Ezra (Ezra 7-8), male persons from the Old Testament (with NAME) (not in biblical context), king, non-aggressive activities of person from classical history
Pages vol.1 p.Aa1rpage vol.1 p.E1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71T3x1

Iconclass71T3
ArtistSwart, Jan
DescriptionTobit's blindness (Tobit 2 - 3:6)
Pages vol.1 p.Dd7rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71T56x71T57x3

Iconclass71T56,71T57
ArtistSwart, Jan
DescriptionTobias captures the fish and pulls it on the land, the angel Raphael tells Tobias to cut the fish to pieces
Pages vol.1 p.Dd8vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71U4274x1

Iconclass71U4274
ArtistSwart, Jan
DescriptionJudith and her maidservant put Holofernes' head in a sack
Pages vol.1 p.Ee7rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71V134x1

Iconclass71V134
ArtistSwart, Jan
Descriptionthe sailors reluctantly throw the prophet Jonah into the sea
Pages vol.1 p.X1vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71V44x1

Iconclass71V44
ArtistSwart, Jan
Descriptionwhen Jonah again murmurs and wishes to die, God rebukes him
Pages vol.1 p.X1vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 71W5311x1

Iconclass71W5311
ArtistSwart, Jan
DescriptionJob scolded by his wife
Pages vol.1 p.Ff6vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73A6x1

Iconclass73A6
DescriptionVisitation (possibly Joseph and/or Zacharias present) (Luke 1:39-56)
Pages vol.2 p.E3vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73B2x73B14x1

Iconclass73B2,73B14
ArtistLeyden (attrib.), Lucas van
Descriptionadoration of the Christ-child ~ Christ's birth, annunciation of Christ's birth to the shepherds at night; a host of singing angels in the air
Pages vol.2 p.E5rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73B4x8

Iconclass73B4
Descriptionpresentation of the Christ-child in the temple, usually Simeon (and Anna) present (Luke 2:22-39)
Pages vol.2 p.E4vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73B62x1

Iconclass73B62
Descriptionan angel appearing to Joseph in a dream summons him to flee into Egypt
Pages vol.2 p.B1vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73B931x3

Iconclass73B931
DescriptionChrist found by his parents
Pages vol.2 p.E4vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C121x2

Iconclass73C121
ArtistLeyden (attrib.), Lucas van
Descriptionbaptism of Christ in the river Jordan: John the Baptist pouring out water on Christ's head: the Holy Ghost descends
Pages vol.2 p.B2rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C221x73C222x73C223x1

Iconclass73C221,73C222,73C223
ArtistLeyden (attrib.), Lucas van
Description'command these stones to become loaves of bread' ~ temptation of Christ in the wilderness, 'throw yourself down' (from the temple) ~ temptation of Christ in the wilderness, 'all these will I give you' (= the glory of the world) ~ temptation of Christ in the wilderness
Pages vol.2 p.B2rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C32x73C73x1

Iconclass73C32,73C73
Descriptionstory of Christ walking on the water, 'Navicella' (Matthew 14:22-33; Mark 6:45-52; John 6:15-21), Christ preaching or teaching (in general)
Pages vol.2 p.B4vpage vol.2 p.B8rpage vol.2 p.D4vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C412x1

Iconclass73C412
Descriptionhealing of a man born blind: Christ touches his eyes with an 'ointment' of dust and spittle (John 9)
Pages vol.2 p.D5vpage vol.2 p.H1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C4213x73C4211x73C4214x1

Iconclass73C4213,73C4211,73C4214
DescriptionChrist says to a paralytic man: 'Rise, take up your pallet (bed)', an angel stirs up the water of the pool of Bethesda, the paralytic man is cured and walks away
Pages vol.2 p.G6rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C4221x1

Iconclass73C4221
Descriptiona paralytic is let down through the roof of the house where Christ is preaching
Pages vol.2 p.B4vpage vol.2 p.E6vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C431x5

Iconclass73C431
Descriptiona Canaanite woman kneels before Christ, asking him to heal her daughter; the metaphor of the dogs and bread (Matthew 15:21-28; Mark 7:24-30)
Pages vol.2 p.B8vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C432x1

Iconclass73C432
Descriptionhealing of a possessed man who was also dumb (Matthew 9:32-34; Luke 11:14-16)
Pages vol.2 p.F3rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C451x4

Iconclass73C451
Descriptionhealing of one leper, who kneels before Christ (Matthew 8:1-4; Mark 1:40-45; Luke 5:12-16)
Pages vol.2 p.B4rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C511x1

Iconclass73C511
DescriptionChrist touches the bier of the son of the widow of Nain: the young man sits up
Pages vol.2 p.E8rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C524x1

Iconclass73C524
DescriptionLazarus' shroud is removed
Pages vol.2 p.H2rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C53x1

Iconclass73C53
Descriptionraising of the daughter of Jairus, who is lying in bed (Matthew 9:18-19, 9:23-26; Mark 5:21-24, 5:35-43; Luke 8:40-42, 8:49-56)
Pages vol.2 p.B5rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C6113x1

Iconclass73C6113
DescriptionChrist orders (six) jars to be filled with water ~ marriage-feast at Cana
Pages vol.2 p.G4vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C6121x1

Iconclass73C6121
DescriptionChrist blessing the bread and fish brought by a boy
Pages vol.2 p.D4vpage vol.2 p.D5vpage vol.2 p.F1vpage vol.2 p.G6vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C713x8

Iconclass73C713
Descriptionthe Transfiguration: Moses and Elijah appear on either side of Christ on Mount Tabor (Matthew 17:1-13; Mark 9:2-13; Luke 9:28-36)
Pages vol.2 p.C1vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C721x1

Iconclass73C721
DescriptionChrist explaining his doctrine to the apostles and disciples
Pages vol.2 p.B2vpage vol.2 p.B3vpage vol.2 p.C1rpage vol.2 p.C1vpage vol.2 p.F4rpage vol.2 p.F6vpage vol.2 p.G3vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C72212x1

Iconclass73C72212
DescriptionChrist and the woman of Samaria: sitting at Jacob's well he asks her for a drink from her jug
Pages vol.2 p.G5vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C7222x73C72221x2

Iconclass73C7222,73C72221
DescriptionPharisees bring a woman accused of adultery before Christ (John 8:2-11), Christ points to or writes on the ground
Pages vol.2 p.G8rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C7243x1

Iconclass73C7243
Descriptionattempts to stone Christ (John 8:59, 10:31-33)
Pages vol.2 p.H1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C7247x12

Iconclass73C7247
DescriptionPharisees and Sadducees opposing Christ
Pages vol.2 p.B6rpage vol.2 p.B6vpage vol.2 p.B8vpage vol.2 p.C4rpage vol.2 p.C4vpage vol.2 p.F3vpage vol.2 p.F7vpage vol.2 p.G5rpage vol.2 p.G7vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C7251x1

Iconclass73C7251
Descriptiontwo disciples of John the Baptist are sent to Christ (Matthew 11:2-6; Luke 7:18-23)
Pages vol.2 p.B6rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C72621x6

Iconclass73C72621
Descriptiona woman washes Christ's feet with her tears, and wipes them with her hair
Pages vol.2 p.C7rpage vol.2 p.E8rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C73x1

Iconclass73C73
DescriptionChrist preaching or teaching (in general)
Pages vol.2 p.B3vpage vol.2 p.C1rpage vol.2 p.C5rpage vol.2 p.D4vpage vol.2 p.F7rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C811x1

Iconclass73C811
Descriptionthe sower ~ parable of Christ (Matthew 13:3-9; Mark 4:3-9; Luke 8:5-8)
Pages vol.2 p.B7rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C815x1

Iconclass73C815
Descriptionthe labourers in the vineyard ~ parable of Christ (Matthew 20:1-16)
Pages vol.2 p.C3rpage vol.2 p.C4rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C832x73C8321x73C8322x1

Iconclass73C832,73C8321,73C8322
Descriptionthe unmerciful servant: the king forgives him his debts ~ parable of Christ (Matthew 18:23-35), the unmerciful servant attacks his fellow-servant who owes him money, and casts him into prison ~ parable of the unmerciful servant, the king reproaches his servant for his mercilessness and delivers him to the tormentors ~ parable of the unmerciful servant
Pages vol.2 p.C2vpage vol.2 p.C6rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73C852x73C85211x73C8524x1

Iconclass73C852,73C85211,73C8524
Descriptionthe rich man (Dives) is feasting, while poor Lazarus is starving at the gate (dogs licking Lazarus' sores) (Luke 16:19-31), Lazarus' soul in Abraham's bosom, in hell Dives sees Lazarus in paradise; usually Dives pointing at his tongue
Pages vol.2 p.F6vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73D12x1

Iconclass73D12
DescriptionCaiaphas and the priests conspiring against Christ (Matthew 26:3-5; Mark 14:1-2; Luke 22:2; John 11:47-53)
Pages vol.2 p.C4vpage vol.2 p.G1vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73D141x1

Iconclass73D141
Descriptionsending for the ass ~ Christ's entry into Jerusalem
Pages vol.2 p.C3vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73D14x1

Iconclass73D14
Descriptionentry into Jerusalem: people spreading their clothes before Christ on the ass, and waving palm branches (Matthew 21:1-11, 21:14-16; Mark 11:1-11; Luke 19:28-40; John 12:12-19)
Pages vol.2 p.C3vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73D15x1

Iconclass73D15
Descriptionpurification of the temple ('first' and 'second'): Christ driving the money-changers from the temple with a whip (Matthew 21:12-13; Mark 11:15-17; Luke 19:45-46; John 12:12-19)
Pages vol.2 p.C3vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73D161x1

Iconclass73D161
Descriptionsigns in nature and in the sky prophesying the destruction of Jerusalem (Luke 21:25)
Pages vol.2 p.C5vpage vol.2 p.G1vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73D23x1

Iconclass73D23
DescriptionChrist washes the feet of the apostles (John 13:1-20)
Pages vol.2 p.H3vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73D24x73D244x3

Iconclass73D24,73D244
ArtistSwart, Jan
DescriptionLast Supper (in general) (Matthew 26:21-35; Mark 14:18-31; Luke 22:3, 22:15-23; John 13:21-38), institution of the Eucharist, i.e. Christ showing or blessing bread (host) and/or wine (Matthew 26:26-27; Mark 14:22-23; Luke 22:19-20; John 13:26; 1 Corinthians 11:23-25)
Pages vol.2 p.A1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73D641x12

Iconclass73D641
ArtistSwart, Jan
Descriptioncrucified Christ with Mary and John on either side of the cross; Holy Rood
Pages vol.2 p.A1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73E12x14

Iconclass73E12
ArtistSwart, Jan
DescriptionChrist, usually holding a banner, arises from the grave; often combined with sleeping and/or frightened soldiers
Pages vol.2 p.A1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73E12x2

Iconclass73E12
ArtistLeyden (attrib.), Lucas van
DescriptionChrist, usually holding a banner, arises from the grave; often combined with sleeping and/or frightened soldiers
Pages vol.2 p.E2vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73E23x3

Iconclass73E23
Descriptionangel(s) addressing the holy women ~ Resurrection of Christ
Pages vol.2 p.G3rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73E25x1

Iconclass73E25
DescriptionJohn, Peter and Mary Magdalene approaching the open tomb of Christ
Pages vol.2 p.H7rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73E31x3

Iconclass73E31
DescriptionMary Magdalene kneeling before Christ, who is usually represented as a gardener with a hoe and/or a spade; 'Noli me tangere'
Pages vol.2 p.H7rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73E35x73E36x1

Iconclass73E35,73E36
DescriptionChrist appears to the apostles (gathered behind locked doors), the incredulity of Thomas
Pages vol.2 p.B5rpage vol.2 p.C2rpage vol.2 p.E7rpage vol.2 p.E7vpage vol.2 p.F1vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73E37x73E373x1

Iconclass73E37,73E373
Descriptionappearance of Christ at the Lake of Gennesaret (Sea of Galilee, Sea of Tiberias): miraculous draught of fishes (after the Resurrection), Peter throws himself into the sea and swims or wades towards Christ
Pages vol.2 p.E6vpage vol.2 p.H7vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73G11x2

Iconclass73G11
DescriptionJohn (writing) on the island of Patmos, possibly the eagle beside him
Pages vol.2 p.G4rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73G12x6

Iconclass73G12
ArtistSwart, Jan
DescriptionChrist between seven golden candlesticks appears to John, who falls to the ground; a sword comes out of Christ's mouth and he holds seven stars in his hands
Pages vol.2 p.Q1rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73G312x73G313x2

Iconclass73G312,73G313
ArtistSwart, Jan
Descriptionopening of the fifth seal: white robes are given to (the souls of) the martyrs under the altar: opening of the sixth seal: a great earthquake, the sun turns black, the the moon red as blood, and the stars fall on earth; mankind hiding in caves
Pages vol.2 p.Q3rpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73G411x2

Iconclass73G411
Descriptiona pregnant woman, clothed with the sun and standing on the moon, appears; she is threatened by a red dragon with a long tail and seven heads
Pages vol.2 p.Q4vpage

full details

Illustration Biblia Sacra ID 73G491x73G4933x1

Iconclass73G491,73G4933
Descriptionthe scarlet woman, the whore of Babylon; she is usually sitting on a scarlet beast with seven heads and ten horns, a mighty angel casting a great (mill)stone into the sea
Pages vol.2 p.Q6vpage

full details

back to top

References

Literature references

Augustijn, C. 1975-6 "De Vorstermanbijbel van 1528", in: Nederlands Archief voor Kerkgeschiedenis 56 (1975-6), pp. 78-94.

Beets, N. 1915 De houtsneden in Vorsterman's Bijbel van 1528. [Met een inleiding en een kritische lijst door mr. N. Beets] (Amsterdam).

Bijl, Simon Willem 1978 46-47 Erasmus in het Nederlands tot 1617. Nieuwkoop.

Bruin, C.C. de 1993 111-120 De Statenbijbel en zijn voorgangers: Nederlandse bijbelvertalingen vanaf de Reformatie tot 1637. 2nd ed. Haarlem/Brussel.

Cat. Bijbeltent. 1937 no. 26 Catalogus Bijbeltentoonstelling Statenvertaling 1637-1937. Haarlem.

Cat. Bijbeltent. 1914 no. 437 Catalogus der Bijbeltentoonstelling ter gelegenheid der herdenking van het honderdjarig bestaan van het Nederlandsch Bijbelgenootschap in het Stedelijk Museum te Amsterdam. Amsterdam.

Cat. Bijbeltent. 1965 no. 18 Catalogus Bijbeltentoonstelling 1965. De Bijbel - Het Boek. Bijbeltentoonstelling georganiseerd door het Nederlandsch Bijbelgenootschap ter gelegenheid van de Nationale Boekenmarkt in het RAI-gebouw te Amsterdam van 13 tot 21 mei 1965.

Catalogus LeLong 1744 no. 46 Bibliotheca selectissima, sive catalogus librorum [veilingcatalogus van de bibliotheek van Isaac le Long]. Amsterdam.

Catalogus Muller 1857 no. 8 Catalogus eener uiterst zeldzame verzameling van Hollandsche Bijbels, psalmen [...] verzameld door, en verkrijgbaar bij Frederik Muller. Amsterdam.

Catalogus Muller 1865 1865 no. 203 Catalogue de livres de theologie. En vente [...] chez Frederik Muller. Amsterdam.

Catalogus Muller 1869 1869 no. 14, 15 Catalogue de livres anciens [...] Vente [...] par le Libraire Frederik Muller. Amsterdam.

Catalogus Muller 1887 1887 no. 98, 99 Théologie [...] Catalogue de livres [...] en magasin chez Frederik Muller. Amsterdam.

Dermul, A.M. 1948 "Vorsterman's Nieuw Testament van Juli 1528", in: De Gulden Passer 26 (1948), pp. 253-61.

Doedes, J. I. 1898 no. 149 Collection of rariora [...] from the library of the late Dr. J. I. Doedes. Utrecht.

Hollander, A.A. den 1997 no. 32; description of the titlepage contains errors De Nederlandse Bijbelvertalingen/Dutch Translations of the Bible 1522-1545. Nieuwkoop.

Kronenberg, M.E. 1949-51 "Samenwerking van Willem Vorsterman en Jan Seversz. Te Antwerpen (1528). Aanvulling":, in: Het Boek N.R. 30, 72, 73.

Kronenberg, M.E. 1944-46 "Samenwerking van Willem Vorsterman en Jan Seversz. te Antwerpen (1528)", in: Het Boek 28, pp. 295-99.

Long, Isaac le 1764 pp. 576-579, 582, 602 Boek-zaal der Nederduitsche bybels, geopent, in een Historische verhandelinge van de overzettinge der Heilige Schriftuure in de Nederduitsche taale. 2nd ed. Hoorn: T. Tjallingius.

Polain, Eugène 1891 no. 56 Essai bibliographique sur les éditions imprimées à Anvers par Guillaume Vorsterman. Liège.

Poortman, Wilco C. 1983-6 V. 1, 91-94 Bijbel en prent. 2 vols. 's-Gravenhage.

Reformatorica 1996 no. 53b Reformatorica. Teksten uit de geschiedenis van het Nederlandse protestantisme, onder. Red. van C. Augustijn, F.G.M. Broeyer, P. Visser en E.G.E. van der Wall. Zoetermeer.

Rosier, Bart Alexander 1992 V. 1, 8-10; V. 2, 149-155 De Nederlandse bijbelillustratie in de zestiende eeuw: de illustraties in de bijbels gedrukt in de Nederlanden en in de Nederlandstalige bijbels gedrukt in het buitenland van 1522 tot 1599. 2 vol. Amsterdam.

Smith (C.D.) and Ingram (E.M.) 1991 137 [DU 1528] Maps in Bibles 1500-1600. An Illustrated Catalogue. Geneva.

Bibliographic references

DM 3282 Darlow, Thomas Herbert and H.F. Moule. Historical catalogue of the printed editions of Holy Scripture in the Library of the British and foreign Bible society. 2 vol. in 4 pts. London, 1903-11. (Reprint New York, 1963)

Machiels(Gent) B 432 Machiels, J. Catalogus van de boeken gedrukt voor 1600 aanwezig op de Centrale Bibliotheek van de Rijksuniversiteit Gent. Gent, 1979.

NK 329 Nijhoff, Wouter and M.E. Kronenberg. Nederlandsche bibliographie van 1500 tot 1540. 3 vol. 's-Gravenhage, 1923-71.

STCD 23 Johnson, Alfred Forbes and Victor Scholderer. Short-title catalogue of books printed in the Netherlands and Belgium and of Dutch and Flemish books printed in other countries from 1470 to 1600 now in the British Museum. London, 1965.

Catalogus Leuven no. 123 Gistelick, Frans and Maurits Sabbe. Early sixteenth century printed books, 1501-1540, in the library of the Leuven Faculty of Theology. Leuven, 1994.

BCNI no. 1036 Dijk, A. van. Bibliotheca Catholica Neerlandica impressa 1500-1727. 's-Gravenhage, 1954.

back to top

Copies

Amsterdam BVU XC 05040

Details 
SignatureAmsterdam BVU: XC 05040
Autopsyyes
Missing pagesvol. 1: p6
Missigningsvol. 1: -*1; vol. 2: -B1
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands4
Furnitureno
Fasteningsyes: 2 complete, 0 incomplete
Othernew binding after original binding: on oak wood with handmade stamps and fastenings by 'Kunstatelier St.-Catharinadal' in 1968
Provenance'ex libris G.G. vander Heyden Pas. In Elsen' (π1r)
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Othervol. 1: π1 pasted on π2

Amsterdam UB Ned.Inc. 100

Details 
SignatureAmsterdam UB: Ned.Inc. 100
Autopsyyes
Missing pagesvol. 1: π2, T3-T6; vol. 2: Q4-Q5
Missigningsvol. 1: -*1
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands5
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Reproductions vol.1 p.bindbpage vol.1 p.bindrpage vol.1 p.bindvpage
ProvenanceHerman van Rijswick, Jan van Rijswijck Hermanssoen, Antonius de Haes, Aderijan van ..., Claes van Gent, Henderijck Smijt (fl1r); gestaere (vol. 1 π1r); genealogical annotations from the first half of the 17th century by Jan van Rijswijck (vol. 1 π1v); '1735? den 4 februari is min dochter Allison van Elsbruch wedeuwe van Willem Luloft ... getrou met Matis Thijssen ... hier gebooren', 'Den 15 februari is min dochter Annamari van Elsbruch ...' (vol. 2 Q8v) vol.1 p.π1rpage vol.1 p.π1vpage vol.1 p.fl1rpage vol.2 p.A1vpage vol.2 p.Q8vpage
Genealogical annotationsyes
Handwritten annotationsfew
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Othervol. 1: map after gathering m

Antwerpen MPM A 433216

Details 
SignatureAntwerpen MPM: A 433216
Autopsyyes
Missing pagesvol. 1: π2
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands5
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Othervol. 1: map after h3

Antwerpen MPM 4-1961

Details 
SignatureAntwerpen MPM: 4-1961
Autopsyyes
Missing pagescontains only vol. 1; vol. 1: π2
Missigningsvol. 1: -*1
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands4
Furnitureno
Fasteningsno
Otherbinding in very bad condition
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Othervol. 1: map after h3; M1 bound before L8; bound with 1529.NT.dut.WV.a (Antwerpen MPM 4-1962)

Antwerpen SB (renamed Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience) F 1342341 - 2539a

Details 
SignatureAntwerpen SB (renamed Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience): F 1342341 - 2539a
Autopsyyes
Missing pagescontains only vol. 1; vol. 1: π2
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands5
Furnitureno
Fasteningsyes: 2 complete, 0 incomplete
Other
Reproductions vol.1 p.bindbpage vol.1 p.bindfpage vol.1 p.bindrpage vol.1 p.bindvpage
ProvenanceDe Naamloze Vennootschappen: Compagnie Maritime Belge, Mercantile Marine Engineering and Graving Docks Company, Stockage and Transbordements, gevestigd te Antwerpen, verwierven deze merkwaardige Vorsterman-Bijbel van Juli 1528 voortkomend uit de verzameling Victor A. dela Montagne, voor de Stadsbibliotheek. De overhandiging heeft plaats gehad ten Stadhuize op 23 Februari 1948. (fl2r); bookplate V. Dela Montagne; Ex Libris Fr. T. Ostender Chirurg Jurat. 1583 (fl4r) vol.1 p.fl2rpage vol.1 p.fl4rpage
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedyes
Initialsunworked
Othervol. 1: title 'De Bibel.', map after h3; bound with 1528.NT.dut.WvenJS.a (Antwerpen SB F 1342342 - 2539a)

Antwerpen SB (renamed Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience) F 28209 - 2525b

Details 
SignatureAntwerpen SB (renamed Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience): F 28209 - 2525b
Autopsyyes
Missing pagesvol. 1: π2
Missigningsvol. 1: -*1, Ff1 as Ef1; vol. 2: -B1
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands5
Furnitureno
Fasteningsyes: 2 complete, 0 incomplete
Other
Reproductions vol.1 p.bindbpage vol.1 p.bindfpage vol.1 p.bindrpage vol.1 p.bindvpage
Provenancezie de catalogus van de Koning by den Hengst Rue fol. no. 10. 1828. zie agter de prologue (fl2r); bookplate Bestendig Dotatiefonds 1905 (fl2v); Harris 1618, obliterated provenance (vol. 1 π1r); genealogical annotations Oudekerck tot Wijck 1609 (vol. 1 *1r); Desen Bijbel is gecomen van ons Beste Vader Berndt Strick die Vader was van Frederick Strick, ende bij zijne tijt rentmeester vant Convent oft Clooster van Maria Magdalena ge... binnen Wijck bij Duirsteden doemael geweest met adelicke jocfrouwen bewoont. (vol. 1 *4v); Gebedt des smorgens alsmen opstaen wil van bedden (vol. 2 A1v); Fred. Strick (vol. 2 Q8v) vol.1 p.*1rpage vol.1 p.*4vpage vol.1 p.π1rpage vol.1 p.π1vpage vol.1 p.fl2rpage vol.1 p.fl2vpage vol.2 p.A1vpage vol.2 p.Q8vpage
Genealogical annotationsyes
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Othervol. 1: a6 bound before a4

Averbode O. Praem. unknown 1

Details 
SignatureAverbode O. Praem.: unknown 1
Autopsyno
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Other

Brugge GS P In 2204 (A20787)

Details 
SignatureBrugge GS: P In 2204 (A20787)
Autopsyyes
Missing pagesvol. 1: *2, *3, *4, a2, f3, g8-h4; vol. 2: Q7, Q8
Missigningsvol. 1: -*1; vol. 2: -B1
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands5
Furnitureno
Fasteningsyes: 0 complete, 2 incomplete
Other
Reproductions vol.1 p.bindbpage vol.1 p.bindrpage vol.1 p.bindvpage
Provenanceold ex-libris Ex libris Seminarii Brugensis, S. I - N p9 (fl1v); stamps of E bibliotheca maj. Sem. Brugen. Th. I; N 9; second one with A.20787 (fl2r); contains etching of the ressurection of Christ pasted on title page, verso (π1v); contains the programm and summary of the five acts of a biblical play (18th C?) in vol. 2, between L4&5 (vol. 2 L4v-L5r) vol.1 p.π1vpage vol.1 p.fl1vpage
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsfew
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Othermargin of many leaves restored

Brussels BR III 6056 C LP

Details 
SignatureBrussels BR: III 6056 C LP
Autopsyyes
Missing pagesvol. 1: π2
Missigningsvol. 1: -*1
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands4
Furnitureno
Fasteningsyes: 0 complete, 2 incomplete
Othercontemporary calf over wooden boards, roll tooled panels, central medallion in gold with Our Holy Lady
Reproductions vol.1 p.bindbpage vol.1 p.bindrpage vol.1 p.bindvpage
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedyes
Initialsunworked
Othervol. 1: map after h3

Brussels BR VB 174 C LP (1)

Details 
SignatureBrussels BR: VB 174 C LP (1)
Autopsyyes
Missing pagescontains only vol. 1; vol. 1: π2
Missigningsvol. 1: -*1
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands6
Furnitureno
Fasteningsno
Other18th century calf
Reproductions vol.1 p.bindbpage vol.1 p.bindrpage
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Othervol. 1: map after h3; bound with 1529.NT.dut.WV.a vol. 2 (Brussel BR VB 174 C LP (2))

Cuijk Kruish 201/131

Details 
SignatureCuijk Kruish: 201/131
Autopsyno
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Other

Deventer SAB 62 B 1 KL

Details 
SignatureDeventer SAB: 62 B 1 KL
Autopsyyes
Missing pagesπ2
Missigningsvol. 1: -*1; vol. 2: -B1
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands4
Furnitureno
Fasteningsyes: 2 complete, 0 incomplete
Other
Reproductions vol.1 p.bindrpage vol.1 p.bindvpage
Provenancemap (map)
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsfew
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Othervol. 1: map after h3, gathering M bound incorrectly

Gent August GOSA AA.109

Details 
SignatureGent August: GOSA AA.109
Autopsyno
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Other

Groningen UB A g--2

Details 
SignatureGroningen UB: A g--2
Autopsyyes
Missing pagesvol. 1: π2, *4
Missigningsvol. 1: -*1
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands6
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Othervol. 1: map after h3

Kopenhagen KB unknown 5

Details 
SignatureKopenhagen KB: unknown 5
Autopsyno
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Other

Leiden UB 1194 A 111

Details 
SignatureLeiden UB: 1194 A 111
Autopsyyes
Missing pagescontains only vol. 1; vol. 1: π2
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
ProvenanceMaatschappij der Nederlandsche Letterkunde
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Othervol. 1: map after h2; bound with 1529.NT.dut.WV.a (Leiden UB 1194 A 112)

Leuven UB-GBIB P22.055.1/Fo/Bijb^

Details 
SignatureLeuven UB-GBIB: P22.055.1/Fo/Bijb^
Autopsyno
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Reproductions vol.1 p.bindbpage vol.1 p.bindrpage vol.1 p.bindvpage
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Other

London BL L.14.b.3

Details 
SignatureLondon BL: L.14.b.3
Autopsyno
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Other

London BL 3023.cc.10

Details 
SignatureLondon BL: 3023.cc.10
Autopsyno
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Other

Lübeck StB unknown 2

Details 
SignatureLübeck StB: unknown 2
Autopsyno
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Other

Maastricht SB 6002 A 9

Details 
SignatureMaastricht SB: 6002 A 9
Autopsyyes
Missing pagesvol. 1: π2, p2, p7
Missigningsvol. 1: -*1
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands5
Furnitureno
Fasteningsyes: 1 complete, 1 incomplete
Other
ProvenanceRemigius Hollen Pastoris in Wessem 1750 (fl1r)
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Othervol. 1: map after h3

New York NYPL unknown6

Details 
SignatureNew York NYPL: unknown6
Autopsyno
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Other

New York UBS J.2.1094

Details 
SignatureNew York UBS: J.2.1094
Autopsyno
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Other

Nijmegen Berchm 85 A 4 (1)

Details 
SignatureNijmegen Berchm: 85 A 4 (1)
Autopsyyes
Missing pagescontains only vol. 1; vol. 1: π2
Missigningsvol. 1: -*1
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands6
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Reproductions vol.1 p.bindbpage vol.1 p.bindrpage vol.1 p.bindvpage
ProvenanceBibl. Res. Rott. Soc. Jesu.
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Othervol. 1: map after h3; bound with 1529.NT.dut.WV.a (Nijmegen Berch 85 A 42)

Nijmegen Berchm MAR 171

Details 
SignatureNijmegen Berchm: MAR 171
Autopsyyes
Missing pagescontains only vol. 1; vol. 1: π2
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands4
Furnitureno
Fasteningsyes: 2 complete, 0 incomplete
Other
ProvenanceLibrary Mariendaal at Grave; names of fraters of Ecclesiae Brugensis Conv. Pontis Caeli 1 March 1744 (fl1v); 'Haec biblia ob eius antiquitatem comparavi florenis venlonensiba 1656 4 octobris', obliterated annotations (vol. 1 π1r)
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsfrequent
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Othervol. 1: title 'De Bibel', map after h3

Nijmegen Berchm 82 C 1

Details 
SignatureNijmegen Berchm: 82 C 1
Autopsyyes
Missing pagesvol. 1: π1-π2, *1-*3, b5, f3-f4, v2, H3; vol. 2: B1, G4, Q1-Q2, Q5-Q8
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands5
Furnitureno
Fasteningsyes: 2 complete, 0 incomplete
Other
ProvenanceMonastery Albertinum of the Dominicans at *Nijmegen; Bibliotheca Berchmanianum at Nijmegen
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Other

Nijmegen UB P.Inc 1911

Details 
SignatureNijmegen UB: P.Inc 1911
Autopsyyes
Missing pagescontains only vol. 1; vol. 1: π2
Missigningsvol. 1: -*1
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands4
Furnitureyes
Fasteningsyes: 2 complete, 0 incomplete
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Othervol. 1: map after c8, D10 bound after BB6

Oxford Bodl unknown 16

Details 
SignatureOxford Bodl: unknown 16
Autopsyno
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Other

Postel O.Praem unknown 1

Details 
SignaturePostel O.Praem: unknown 1
Autopsyno
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Other

private copy Antwerpen, J. de Schuyter

Details 
Signatureprivate copy: Antwerpen, J. de Schuyter
Autopsyno
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Other

Rijssel, Spanneut unknown 1

Details 
SignatureRijssel, Spanneut: unknown 1
Autopsyno
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Other

Rolduc Sem S.Script.I h 5

Details 
SignatureRolduc Sem: S.Script.I h 5
Autopsyno
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Other

San Marino CSmH 225 F 13

Details 
SignatureSan Marino CSmH: 225 F 13
Autopsyno
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Other

's-Gravenhage KB 225 F 13

Details 
Signature's-Gravenhage KB: 225 F 13
Autopsyyes
Missing pagescontains only vol. 1; vol. 1: π2
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands6
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Othervol. 1: different title page 'Die Bible'; bound with 1529.NT.dut.WV.a ('s-Gravenhage KB 225 F 132)

's-Hertogenbosch ACH ACH 190

Details 
Signature's-Hertogenbosch ACH: ACH 190
Autopsyyes
Missing pagesvol. 1: π2, a4, H3
Missigningsvol. 1: -*1; vol. 2: -B1
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands4
Furnitureno
Fasteningsyes: 0 complete, 2 incomplete
Other
Reproductions vol.1 p.bindbpage vol.1 p.bindrpage vol.1 p.bindvpage
ProvenanceConventus Capucinorum Velpensium (vol. 1 π1r); map (map); '30 13 14 63 7 13 Jan van willim vount en honostrat en nestat tres 16 43 6? 60000' (vol. 1 D10v) vol.1 p.D10vpage vol.1 p.π1rpage
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Othervol. 1: *4 bound before *1, map after h3

's-Hertogenbosch ACH ACH 189

Details 
Signature's-Hertogenbosch ACH: ACH 189
Autopsyyes
Missing pagesvol. 2: gathering P
Missigningsvol. 1: -*1; vol. 2: -B1
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands5
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Reproductions vol.1 p.bindbpage vol.1 p.bindrpage vol.1 p.bindvpage
ProvenanceConventus Capucinorum in Handel (vol. 1 π1r); Capucinem van Maeseyck (vol. 1 a1r); map (map); annotations in 16th century handwriting (vol. 1 mapv); Item is den torren van Allden dijck is gefallen den 18 November Anno 1615 op synt ... avont des nachts onttrent den 3 uren. Item is in de groten schol den solder in gevallen dat so wel horren op lach den 17 Augustus Anno 1621 ende sijn elf kinderen onder dat horren daar bleven ende sijn gader indie kyrck begraven. Item is beleghert die stadt van Mastricht op Sakermendach Anno 1632 Ende is offer gegaan op Sijnt Bartomeuijsdach ... Appontment [?] int selven jaer is wenla ende romont offer gegaen aen die stadten van Hollant off den prens van orraen ende in selven jaer oock is straellen offer geleed aen den prens van orraen (vol. 1 D10v) vol.1 p.D10vpage vol.1 p.π1rpage vol.1 p.a1rpage vol.1 p.mapvpage
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedyes
Initialscoloured
Othervol. 1: π1 bound back to front, map after h3; coloured illustrations

Stuttgart WLB Bb niederländ. 1528 01

Details 
SignatureStuttgart WLB: Bb niederländ. 1528 01
Autopsyyes
Missing pagesvol. 1: π1r
Missigningsvol. 1: -*1; vol. 2: -B1
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands5
Furnitureno
Fasteningsyes: 0 complete, 2 incomplete
Othermedium brown cover with blind-stamped ornaments
ProvenanceJ. Lorck Pastor Hafniensis (fl2r)
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsfew
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Othervol. 1: title page ('De Bibel.') 1531.B.dut.WV.a vol. 1 π1r pasted on flyleaf; blank leaf inserted after vol. 1 *4; colophon on vol. 2 Q8v changed by hand into 1526, last letters 'ij' are scratched away

Tilburg UB TF PRE 244

Details 
SignatureTilburg UB: TF PRE 244
Autopsyyes
Missing pagesvol. 1: π2
Missigningsvol. 1: -*1
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatparchment
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsyes: 2 complete, 0 incomplete
Other
ProvenanceLibrary Great Seminary Haaren; Library Seminary Busrode
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Othervol. 1: map after h3

Tilburg UB TF PRE 238

Details 
SignatureTilburg UB: TF PRE 238
Autopsyyes
Missing pagesvol. 1: π2
Missigningsvol. 1: -*1
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands6
Furnitureno
Fasteningsno
Other
ProvenanceLibrary Great Seminary Haaren
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Othervol. 1: map after h3

Utrecht MCC ABM p.i.118 - 73 F 7

Details 
SignatureUtrecht MCC: ABM p.i.118 - 73 F 7
Autopsyyes
Missing pagescontains only vol. 1; vol. 1: gatherings π and *, a2
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatleather
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
ProvenanceBibliotheca Seminarii Culemborgensis (vol. 1 a1r)
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Otherbound with 1529.NT.dut.WV.a (Utrecht MCC ABM p.I.118 - 73 F 72

Utrecht MCC ABM p.i.39 - 73 C 8

Details 
SignatureUtrecht MCC: ABM p.i.39 - 73 C 8
Autopsyyes
Missing pagesvol. 1: gatherings π and *, part of a1
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsyes: 2 complete, 0 incomplete
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsfew
Pendrawingsno
Rubricatedyes
Initialspainted
Othervol. 1: v1 and v8 bound incorrectly

Utrecht UB-THO RAR 8-41

Details 
SignatureUtrecht UB-THO: RAR 8-41
Autopsyyes
Missing pagescontains only vol. 1; vol. 1: gathering π, a1
Missigningsvol. 1: Ff1 as Ef1
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Otherpasteboard
ProvenanceLibrary of the Seminary at Rijssenburg; Joanna van ... wedwe van ..., ex libris Ger Gremers (vol. 1 ±π1r) vol.1 p.±π1rpage
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Othervol. 1: gathering * bound after gathering a; different title pasted on recto of blank leaf ±π1; map after h3; bound with 1528.NT.dut.WVenJS.a

Utrecht UB-THO RAR 9-26

Details 
SignatureUtrecht UB-THO: RAR 9-26
Autopsyyes
Missing pagesvol. 1: π2, X8
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatparchment
Number of raised bands5
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Reproductions vol.1 p.bindpage
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Othervol. 1: title 'De Bibel', map after h3, colophon 'Latijnschen Text'

Westmalle Cisterc. unknown 4

Details 
SignatureWestmalle Cisterc.: unknown 4
Autopsyno
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Other

Westmalle Cisterc. unknown 3

Details 
SignatureWestmalle Cisterc.: unknown 3
Autopsyno
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Other

Westmalle Cisterc. 19 2 283

Details 
SignatureWestmalle Cisterc.: 19 2 283
Autopsyyes
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenancedesen bijbel hoort toe antoni ijansen van hoydonck anno 1740. het Strijbeck die hem vient die brengh hem thuijs. Desen boeck hoirdt toe antoni ijansen van hoijdonck anno 1736 (π2r); ex dono Antonii van hoijdonck pro Biblioteca P.P. capucinorum de Meersel (π2v); various provenances and genealogical annotations (D10v); Dadt godt boven al. Deesen bijbel hoirdt toe antoni ijansen van hoijdonck dedit Bibliotheca R.R. P.P. capucinorum Meersel Censium (H4v); Desen bijbel hort toe wouter (?) aerden (V6r); Deesen boek hort toe antoni ijansen van hoydonck (Y3r); Desen bijbel hort toe wouter (?) aerden van gils die het om self gekocht in den jaren 1724 (BB5r) vol.1 p.BB5rpage vol.1 p.D10vpage vol.1 p.H4vpage vol.1 p.V6rpage vol.1 p.Y3rpage vol.1 p.π2rpage vol.1 p.π2vpage
Genealogical annotationsyes
Handwritten annotationsfew
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
OtherA parchment leaf has been re-used as endpaper and inscribed with the text 'Gheeft verbelen 2 oft 3 stc. op rekeninge est dat sake dat ghijse ghederven cunt, vale in christo' (ep1v). At some point in time, woodcut illustrations and maps from various other Bibles have been pasted into and inserted in this copy.

Wittem Redemp unknown 1

Details 
SignatureWittem Redemp: unknown 1
Autopsyno
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Other

Wolfenbüttel HAB unknown 4

Details 
SignatureWolfenbüttel HAB: unknown 4
Autopsyno
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Other

Zutphen Libr unknown 2

Details 
SignatureZutphen Libr: unknown 2
Autopsyno
Missigningsno
Fingerprint variationsno
Binding
Bindmatunknown
Number of raised bands0
Furnitureno
Fasteningsno
Other
Provenanceno
Genealogical annotationsno
Handwritten annotationsno
Pendrawingsno
Rubricatedno
Initialsunworked
Other

back to top

Transcription

vol.1 p.*1rpage
Extract uuten Registere vanden Vonnissen, der
wethouderen der stadt van Antwerpen.

Alsoe Willem Vorsterman printer, poirtere ende ingesetene der stadt van Ant-
werpen, den Eerweerdigen zeere wisen ende voorsienighen heeren Borgher-
meesteren ende Scepenen der voorseyder stadt, geremonstreert ende verthoont
heeft, dat hoe wel hi met grooten arbeyde, coste ende ernstiger diligentie heeft
doen drucken, den Bible, inhoudende Doude ende Dnieuwe testament, in ne-
derlantscher duytscher talen, ende tselve alsoe tzijnen grooten swaren coste ende
laste, uutghestelt ende overgheset is geweest, by gheleerde ende getrouwe over-
setters ende interpretatuers inder Hebreuscher, Griecscher, ende Latijnscher talen, geleert ende ex-
pert zijnde, ende de selve translatien met diversche ongecorrumpeerde Biblen, niet suspect we
sende van eenigen merckelijcken erruere, ghetrouwelijc doen collationeren, oversien, ende
corrigeren. Desen nochtans niet tegenstaende vanteren ende vermeten hen eenighe printers
inder voorseyder stadt den voorseiden Willeme, den selven Bible nae te willen drucken, tzijn
der verderffelijcker ende onverdrachgelijcker schaden ende verliese, Alsoe ooc de voorseyde Wil-
lem voor ons geexhibeert heeft sekere brieven ende mandementen van octroyen ende accordatien by
der, K,M, ende sinen Rade den voorseyden Willeme Vorsterman verleent, vander date des
sevensten daghes van Julio, Int Jaer ons Heeren duyst vijfhondert ende veerthiene, Gun-
nende, oirlof ende consent gevende, uut singulierder gratien, den voorseyden Willeme, dat hi
vanden daghe voorschreven soude moghen uutgheven, printen, oft doen printen, ende ver-
coopen inder voorseyder stadt van Antwerpen, oft elders binnen den lande ende heerlijcheden
van herwaerts overe, alle alsulcke boecken, acten, volumen, ende nieuwe wercken, niet te vo
ren geprint geweest hebbende, in alsulcker talen als hem dat goet duncken soude, Ende ten eyn
de dat de selve Willem vorsterman niet en soude verliesen zijn moeyte, ende arbeyt, midtsga-
ders de costen ende lasten de hi behoeven soude ende supporteren, omme de voorseyde nieuwe
printinghe te doene, met desser aencleven mach, verbiedende allen anderen printeren, dat si
binnen drie jaren daer nae, die gelijcke substantien alleene, noch met eeniger additien, inden
voorseyden landen, niet en printen, noch en doen oft laten printen, gelijc tselve breeder blijct
biden tenuere ende inhoude des voorseyden mandements, ende noch eenen anderen mandemen-
te, inder selver materien, vander date des derthiensten daghes van Septembri vijfthien
hondert jaer ende veerthiene, oock den voorseyden wethouderen byden voorseyden Willeme
overgegeven ende gethoont, Oversien ooc tconsent byden Eerweerdigen ende hoochgeleerden
heere ende doctuer inder godtheyt, heeren ende meesteren Niclaes Coppijn deken van sinte Pee
ters kercke tot Loven, ende Cancellier des universiteyts aldaer, daer toe gedragen, midsgaders
den consente van Heeren Claese van Lijre Riddere heere tot Berchem etcetera. Schoutet Thant-
werpen, voorseyt, ende Merckgrave slandts van Rijen daer toegedragen, ende op al rijpelic ghe-
let, Soo is byden voorseyden Heeren Borghemeesteren ende Scepenen voorseyt, den voorsey
den Willeme Vorsterman geghunt ende geaccordeert, dathi de voorseyde Biblen sal mogen
venten ende vercoopen, ende voorts allen ende yegelijcken druckeren ende printeren poirteren oft in-
gesetenen inder voorseyder stadt van Antwerpen woonende oft residerende, verboden eenige
duytsche Biblen, in nederlantscher talen gestelt zijnde, van desen daghe in drie jaren naest-
comende ende eenpaerlijc daer nae vervolghende gheduerende, niet te mogen printen noch
drucken, in eeniger manieren, noch elders na dexemplar des voorseyde Willems gedruct ende
gheprint zijnde, geduerende den tijt van drie jaren inder voorseyder stadt niet te mogen ver-
coopen, Op de pene ende correctie van drie hondert Carolus gul
denen te verbuerene biden ghenen die desen contrarieerde, soe
dicmale als tselve bevonden sal worden, Te bekeerene in drien
deen derdendeel daer af, den Heere, dandere deel, der stadt, ende
het derdendeel, den ghenen diet aenbrengen cundighen, ende te
kennen gheven sal. Aldus ghedaen des Vridaechs, neghen
dagen in Novembri .xvc. jaer ende .xxviij.

vol.1 p.*1vpage
Die Correctuers deser translatien wenschen, allen den ghenen
die desen onsen arbeyt sien ende lesen sullen, warachtige ken-
nisse des vaders, door Jesum Christum den sone, ende
die gratie des heylighen gheests, ende die hey-
lighe schrift, alsoo te lesen, datmen daer
door verbetert mach worden, en-
de alle sonden te laten.

AEngesien dat onse Heere Jesus Christus, inden Evangelie, ende zijn heylighe
apostolen bysonder .S. Peeter .S. Paulus ende .S. Johannes ende die Propheten
des Ouden testaments, allen menschen vermanen ende waerschouwen, voor
die periculen der laetster tijden, inden welcken gripende wolven, valsche men-
schen sullen opstaen, die onder een decsel der heylicheyt, die evangelische vri-
heyt, tot een decsel der sonden nemende, henselven ende andere menschen verley-
den sullen, die heylighe schrift misbruykende, om dit misbruyk te schouwe-
ne, soo hebben wi den text der heyligher schrift, die boecken des Ouden ende Nieuwen testa-
ments, ghecorrigeert, ende laten drucken, naden Latijnschen text, soo die heylige kercke (die een
pilaer ende vasticheyt der waerheyt is) dien daghelijcs inden tempel inden ghetijden ende misse
ende goddelijcken dienst van outs aen gelesen heeeft ende noch lesende is, in onser nederlantsche
duytscher talen, nochtans naerder leeringhe van .S. Jeronimus inden boeck van die alder
beste maniere van over te setten, den sin somtijts meer volgende dan die woorden, besonder
linghe in die sententien daermen tgheloove oft die determinatien der heyligher kercken nyet
in en corrumpeert, Ende dit en hebben wi niet ghedaen om dat wi den menschen oorsake souden
gheven, dat si nyet totter predicatien comen en souden, daermen die heilighe schrift den men
schen leert ende uutleyt, noch oock dat si die leeraers der heyligher kercken ende predicanten, be-
rispen souden, maer als si saghen, den diepen put der heyliger schrift, die noch noyt uutgeput
noch uutgedroncken en is geweest, haer dorstige siele, daer uute laven souden, ende te naerstiger dat
woordt Godts uut den mont der predicanten hooren, om in die diepe sententien, die si bi henselven
niet verstaen en connen, onderwesen te worden, Ooc daermen te zeer in die lettere vleeshelijc
te verstaen, soude mueghen dwalen, hebben wijt voorcomen, te weten den boec der loeflijcker
sanghen, genaemt Cantica canticorum, dwelcke propheteert vander toecoemst ons Heeren Je
su Christi, ende van zijn bruyt die heylighe kercke, die hi door zijn bloet ghetrout heeft, hebben
wi inden rooden letteren ghestelt, wie daer sprekende is, want het doet vele totten, verstan-
de der heyliger schriften, te weten wie dat die woorden spreect, ende in wiens persoone, dat si
ghesproken worden, In dese boecken sullen hen dan die menschen met eeren muegen becom-
meren, inden tijden als si hen met achterclap, onnutte redenen, droncken drincken, tuyschen
ende spelen onledich maken, haeren tijt naerstelijc bestedende, den welcken Godt hen verleent
heeft, wantmen voor den tijt diemen onnuttelijc overbrengt, Gode groote redene sal moeten
gheven, Ende salich is die mensche, wiens wille, in die wet Goodts is, ende hem daer in oeffent,
dach ende nacht, want hi sal zijn vruchte hebben, in heylicheden, ende dat eynde deewich leven.
Ende desen arbeyt, en hebben wi niet aengenomen, alleen voor die lesers ende hoordes des woorts
Goodts, maer voor die ghene, diet bewaren ende volbrengen, die welcke alleen salich sullen
worden, want die Heere seyt matthei int sevenste capittel, dat die ghene, die zijns vaders wil
doet, dien inden hemel is, sal int rijc der hemelen comen, ende niet die seyt Heere Heere, Ende den
jonghelinghe die vraechde, hoe hi ten eewighen leven soude comen, seyde hy, wildy inghaen
ten eewigen leven, hout die gheboden, Ende .S. Johannes seyt in zijn eerste Epistole, aenden
tweeden capitelle, Die seyt dat hi Godt kent, ende en houdt zijn geboden niet, is luegenachtich
ende in hem en is die waerheyt niet, Ende .S. Jacob, Weest doenders des woorts ende niet alleen
aenhoorders, Ende dier plaetsen zijn so vele inder heyliger schrift, so wel int Oude testament
als int nieuwe, dat si sonder getal zijn. Maer wantet (als die doctoren segghen) zeer behulpe
lijck is, allen den ghenen diet van noode is die heylighe schrift te verstaen, te connen dye ta-
len, door die welcke die goddelijcke woorden, door dingeven des heylighen gheests beschre
ven zijn, om die kennisse der goddelijcker wet ende daer inne Christum, die die waerachtige wijs-
heyt is des eewighen vaders, met eenen ghoedertierenen moede te soecken, Om datmen we-
ten soude, wat die hebreusche waerheyt inheeft, zijn wi ooc niet sonder redene gemoveert ge-
weest, die veranderinghe opten cant van desen boec te stellene, dwelck wi voor deerste wil-

vol.1 p.*2rpage
len gheseyt zijn ende te verstaen doen, dit niet ghedaen te zijn, tot straffinghe, berispinghe, oft
achterdeel der ouder usantien ende translatie die die heylighe kercke (die welcke niet dwalen
en mach want die Heere daer mede is tot den vergaen der werelt, als hi seyt Matthei int laet
ste Capittel, ende die gheest des Heeren leert haer alle waerheyt) soo menich jaer ghelesen ende
ontfanghen heeft ende noch leest ende houdt, maer tot vorderinghe ende verclaringe der selver, so
en salmen nu dit voor gheen berispinge achten, maer een offer inden schat des tempels, daer
dander ghout ende silver, dandere costelijcke steenen offeren, daer offeren wy gheyten vellen
om den reghen ende vochticheyt van quaden verleydingen ende leeringen uute te sluyten, die die sanc
tuarie ende heylichdom corrumperen mochten, Ende dat doen wi om die selve redene, daerom dat
wi oock somtijts den sin vander Latijnscher translatie meer onderhouden, dan die woorden,
Want elcke tale heeft haer proprieteyten ende eyghentheden yet uut te spreken, die welcke men in
ander talen, soo wel niet uutgespreken en mach, dwelcke zeer ghesciet, in die hebreeusche tale,
in die welcke bi na alle die boecken des ouden testaments ghescreven zijn, in die welcke ooc die
Heere Jesus onse salichmaker gepredict ende geleert heeft, in die welcke ooc eerst dat Evange-
lie van S. Mattheus ende die Epistel van S. Pauwels totten Hebreen beschreven waren
als S. Jeronimus betuyghet ende noch meer ander doctoren, in die welcke letteren wonderlike
verholentheden verborgen ende te putten zijn, ende een sillabe oft lettere oft stipken niet vergaen
en sal, Ende wantet somwilen gebuert door die ongeleertheyt ende onnaersticheit der schrivers
ende druckers, die meer nae deynde arbeyden, dan volmaecte boecken te hebben, oft schoone, dan
correcte boecken, Hierom seggen die heylige leeraers, isser yet gedwaelt inden schriven des ou-
den testaments, datmen ghaen sal aen die hebreeusche boecken, ende inden nieuwen testamente, aen
die griecsche, Ende wi bevinden oock dat dat een exemplaer, aldus heeft ende dander also, ende dat
ooc die doctoren, na dat noch dese translatie inder heyligher kercken ontfangen is gheweest,
somtijts anders ende anders lesen, ende ooc de sanc der heiliger kercken, somtijts thebreeus oft an
dere translatien na volcht, Hierom op dat eenyegelijc, die in die heylighe schrift naerstich
is, ende die begeert te weten, wat die hebreeusce text in heeft, ende ooc na dat ons bevolen was, tot
profite der ghemeynder christenen menschen, om die dwalinghe uuter herten te keeren (die
welcke nu Godt betert zeer heeft gheregneert) te corrigeren, om te doen drucken, soo salmen
den Hebreeuschen text int duysche ghestelt, in een maniere van alteratien, opten cant vin-
den, oftmen daer claerder verstant uut mocht hebben, ende niet om eenighe nieuwe opinien te
genereren, Ende dese voorgenoemde alteratie en hebben wi niet gheset, na een yeghelijcs ver-
metentheyt, gelijc deen seyt, dit lesen die hebreen aldus, dander seyt contrarie, Maer si is ge
stelt uut den boecken die door tbevel ende costen des alder waerdichsten vaders ende heere in
Christo broeder Franciscus Ximenes van Cisneros, in sinen leven Cardinael, priester der hey-
liger Roomscher kercken, des titels van S. Balbine, Aertsbisschop van Toleten, ende overste
bisschop van Hispanien, ende der rijcken van Castilien overste Cancellier gedruct zijn, te Com-
pluten, door die naersticheyt des vernuftighen Arnalts Guillems van Brocarien der druc-
kers conste meester, int Jaer ons Heeren .M.D.xvij. den .x. daghe Julij, uut alsulcken exem-
plaren, als saligher ghedachtenisse, die alderheylichste vader in Christo Leo, die thienste van
dien naem, Paus van Roomen, ende overste Bisschop der heyligher kercken, naerstich om dye
heylighe schrift puer den menschen te doen leeren, uut die Apostolische liberarie des stoels
van Roomen oversandt den voorghenoemden .E. vadere ende heere den Cardinael ende aertbisschop
wiens wapenen beneden onder den titel des boecs staen, die in verscheyden talen gedruct wa
ren, somige int hebreeus met S. Jeronimus interpretatie, die vijf boecken Moysi int hebreeus
caldeus, griecs, ende Latijn, dat welcke werc meerder is dan onse lof dat gespreken can, die ander
boecken in drie talen, die somige in tweederhande talen, als dat nieuwe tastament, ende sommige
boecken des ouden testaments, soo eenyegelijc dat sien ende weten mach tot wiens handen ende oogen die
voorgenoemde boecken gecomen zijn, Dit segghen wi nootsakelijc om datmen weten soude, wat
exemplaren, wi in onsen arbeyt voor handen gehadt hebben, dat wi niet uut eenige presump-
tie oft vermetentheyt yet en hebben willen bestaen, maer dat eenyegelijc mercken mach, hoe
Godt zijn schaepkens voedende is, in die weyde der heyliger schrift, om die te spisen inden ee-
wighen leven. Soo hebben wi nu dan om der voorschreven saken wille, den duytschen text na [marge: Die maniere hoe men dit boec lesen sal.]
den Latijnschen sin, int middel doen drucken, ende daer bi die voorseyde alteratie hebreeusche
veranderinge, uuten voorseyden geapprobeerden boecken, laten setten, inden text des boecs al
dus ( met een sterre gheteekent, daer die hebreeusche veranderinghe beghint, Ende so ver
re als si duert, met een parentesi, oft maenken (soomen seyt) besloten aldus ) dat welcke al-

vol.1 p.*2vpage
dus geteekende, suldy opten cant daer teghen over, naerder hebreuscher letteren waerheyt
claerlijc vinden, om den sin des Latijnschen texts te beter te verstaen. Ende om datmen daer in
niet dwalen en soude, soo setten wi dese maniere, Neemt die sterren van voren aen tselve Ca
pittel, daer ghi in leest, ende the. opten cant bi een tellet, dat ghi dat selve muecht raken, daer
die sterre op teekent, dwelcke niet dicke van noode en is, want dat coemt ghemeynlijc recht
teghen zijn sterre op die canten, ende waer wat bi ghedaen is vanden voorseyden, meer dan int
hebreeus staet, dat hebben wi inden text, doen teekenen al dus Gen. vi.c. ( Ende was vore
bewarende in toecomende tijden ) ende in meer plaetsen, des gelijcs, Ende opten cant, Ten is niet int
he. Ende waer the. meer heeft, dan die gemeyne text, daer hebben wijt aldus inden text geteekent ()
die sterre aent maenken, tot een teeken, dat tselve, dat opten cant staet, int he. is, ende niet inden ge-
meynen text, Dit salmen onderhouden, alle die bibel dore. Item dat opten cant van somige boecken,
[marge: Vanden boecken die inden hebre.[euwse] canon niet en zijn.] als Thobias Judith, ende somige andere staet, Dit boec en is niet inden canon ende regule der hey
liger schriften, niet dat wi die verworpen oft verachten, maer onse meyninge is datse die Joden
(als S. Jeronimus seyt) daer in niet en tellen, want wi ghelooven metter heyligher kercken
dat nyemant vanden ghenen, die die boecken des ouden oft nieuwen testaments gheschre-
ven hebben, yet daer inne ghedwaelt hebben, want haer meester is gheweest, die heylighe
gheest, als Sinte Peeter seyt, in zijn tweede Epistele, Dat dye heylighe menschen Goodts
ingheblasen vanden heylighen gheest, ghesproken hebben, ende si zijn instrumenten ende schri-
vers geweest, Ende dus ontfangen wi, alle die boecken der bibelen, als van Godt ons gegeven
voor zijn schaepkens daer in te weyden, Niemant dan en meene, dat daer bi gestelt te sine, om
haer auctoriteyten te verminderen, maer meer om the thoonen, dat die Joden (dye tgheloove
altoos hebben begeert niet te doene, na dat si onsen Heere gedoot hebben) ons vele boec-
ken tot onser instructie behoorende, ende vander toecoemst Messie ons salichmakers spreken-
veracht ende onttrocken hebben.
[marge: Vanden naem Gods HEERE] Men sal ooc weten (want dies niet en mercten, mochten verwonderen) dat men den naem
Goodts, den welcken, die Joden tetragammaton heeten, met grooten letteren hebben laten
drucken, te weten alsoo, HEERE, Ende den anderen, den welcken si Adonai heeten, half met
grooten letteren, te weten, alsoo HEEre, ende in die Propheten, Heerschapper, voor Adonai,
want daer coemt dicwils Dominator domine, Heerschappende HEERE, want ooc (als die
doctoren segghen) onder die namen Gods, worden dese twee namen alleen toegeeyghent den
warachtighen Gode, inder heyligher schriftueren, Maer die ander namen, worden ooc den
Enghelen ende den heylighen toegeeyghent, gelijc David seyt, Ick hebbe geseyt, ghi zijt goden
ende in meer andere plaetsen in die schrift, Ende hier uut machmen claerlijc teghen die Joden be-
sluyten, dat onse Heere Jesus Christus, God ende mensch is, uut der Propheten schriften, die hem
dien naem gheven, als Jeremias, int drientwintichste Capittel, Ende dat is dye naem den
welcken si hem gheven sullen, Onse rechtvaerdighe HEERE, Dwelc in veel andere plaet
[marge: Van die menigerhande duytsche tale.] sen der heyligher schrift openbaerlijc blijct. Ende om dat die duytsche tale, soo menigerley is
als Brabants, Vlaems, Gulics, Cleefs, Gelders, etcetera so salmen somtijts vinden, dat woort
wille, voor sal, ende met voor tot Moysen, etcetera dat wi nochtans niet gherne ghedaen en heb-
ben, ende somighe des gelijcke woorden, om dat in onse Brabantsche tale niet gemeyn en is,
ende wi hebbent dicwils uutghedaen, maer twas so vol int exemplaer, dwelcke ons bevolen
was te corrigeren, datment niet wel geheel ghewachten en conde.
[marge: Vant Nieuwe testament] Inden Nieuwen testamente hebben wi nagevolcht, die translatie, die toe gelaten was, noch
tans zijnder sommighe terminen in verandert, ende ooc die ordine der boecken in onse absentie,
dwelck nohctans niet ghedaen en is, om verminderinghe der auctoriteyt, maer uut versuy-
menissen, dwelc den correctueren, van den wisen luyden, niet te witen en is, als wi breeder noch
by exemplen seggen sullen. Ende want die text des Ouden testaments in die duytsche tale, meer
[marge: Vant duysch des Bibels] ghevolcht hadde die hebreeusche lettere, die ons bevolen was, naerder Latijnsche lettere te
corrigeren, so hebben uut versuymenisse die setters somtijts die correctie niet gestelt, maer the-
breus duytsch, als gen. int .iiij. Capittel, ende op andere plaetsen bevonden is, dat den correc
[marge: waermen die nae correctie vinden sal] tuers niet te witen en is, daerom sullen wi hier af, een recognitie stellen, diemen soecken sal,
na den boeck Cantica canticorum, des gelijcs is ooc ghebuert int Nieuwe testament, dwelcke
meest griecs duyts was. Ende sonderlinge salmen mercken, dat daer de termijn Ecclesia staet
[marge: Van dat woordeken Ecclesia.] die een verghaderinge oft ghemeynte beteekent, als inden souter, Odivi Ecclesiam malig-
nantium, die staet int Nieuwe testament, voor dye verghaderinghe der gheloovighen, Daer
om als ghi lesen sult, in .S. Pauwels Epistolen oft anders ywers, Der gemeynten die te Co

vol.1 p.*3rpage
rinthen oft in Achaien etcetera is, dat is te verstaen, vanden gheloovighen van dier kercken van
Corinthen etcetera. Soo Matthei int .xviij. staet Ist dat hi daer na niet en hoort, segghet der ghe-
meynten, en hoort hi die gemeynte niet, so sal hi wesen geacht van u, als een heyden oft publi
caen, dat en is niet te verstaen, als yemant sondicht, datmen dien voor alle menschen be-
roepen sal, maer die stedehouders Christi die Overste der kercken, tot wien behoort, die son
den te straffen, ende totten rechten wech te brenghen, die gedwaelt hebben, ende die door dinge
ven des heyligen gheests hebben te determineren, die saken des heyligen christen gheloofs,
Want als eendrachtelijc alle croniken schriven, datmen totten nauwen saken der concilien ende
raden der heyligher kercken niet en riep, dan die vaderen, te weten, die Bisschoppen, ende lee-
raers, als die heylighe consilien te Nicenen ende constantinopolen, ende in ander plaetsen, uutge
ven, Dat is daer om geseyt, want die die heylighe kercke representeren, oft anders en soumen
die heylige kercke nimmermeer connen verghaderen. Ende dat die boeck der wercken der A-
postolen ghenaemt wort, Den tweeden boeck van .S. Lucas Evangelie, in sinen titel, dat en [marge: Van dat werck der Apostolen]
is niet dat wi dat lesen voort Evangelie, die principalic spreect vanden wercken ende leeringe ons
Heeren Jesu Christi, maer om dattet spreect, hoe die Heere Jesus Christus zijnder heyliger
kercken beghin, door sinen gheest opghebracht, van een cleeyn ghetal tot grooten, ende in wat
perfectien ende volmaectheyt, die eerste christenen, haer hooft Christum nagevolcht hebben, hoe
die sondige, als Ananias ende Saphyra, ende Simon magus, om haer hipocrisie ende geveynstheit
ghestraft zijn, hoe die vervolghers der heyliger kercken, Christum in zijn ledekens vervolch-
den, daer die sommige af bekeert zijn, als Saulus, int uutvercoren vat Paulum verandert
ende die sommighe gheplaecht, als Herodes Agrippa, die levende vanden gewormte verteert
wert, Hier sietmen, die Evangelische duechden, als tgheloove, hope, liefde, ghewillighe ar-
moede ende lijdtsaemheyt blincken, Daerom ist een blide bootschap. Want dat .S. Lucas van-
den Heere int Evangelie beschrijft, beschrijft hi vanden knapen ende discipulen, int boec der
wercken der Apostolen. Oock al en is die Epistel totten Hebreen biden anderen Episto-[marge: Van die Epistel totten Hebreen]
len .S. Pauwels niet ghestelt, daerom en sal niemant soo vermeten zijn int ordeelen, dat hi
meyne dat wi die voor .S. Pauwels Epistole niet en achten, want dat waer een quaet ordeel
maer wi segghen dat opentlijc ende achten die te meer waerdiger, hoe si opentliker spreect van
den oppersten bisschop Christo Jesu, die een eewich prister is, nader ordinantie van Melchi
sedech, Ende al en staet sinen naem daer niet vore, dat en brengt niet bi, want vore .S. Johannis
Epistolen, en staet ooc sinen naem niet, daer nochtans niemant aen en twifelt, hy en heeftse
beschreven, want waert dat si dien alleen toebehoorden, wiens naem datter in geroert staet
soo en souden si niemanden toebehooren. Dat ooc voor den boec der goddelijcker openba- [marge: Van dat boeck der openbaringhe.]
ringhen staet, die titel, Apocalipsis Johannis Theologi, moetmen weten, dat dyen naem
heeft biden griecken, om die diepte zijnder goddelijcker schriften, Die heylighe Apostel ende Evan
gelist .S. Johannes die sone van Sebedeus ende .S. Jacobs broeder, den welcken die eewige
wijsheyt des vaders uuter maten zeer lief hadde ende beminde, ende den welcken hi aenden cruy-
ce stervende, zijn lieve moeder die alder puerste ende suyverste maghet Mariam te bewaren [marge: Wat dat theologus is] ghaf
want Theologhus, is alsoo vele geseyt, als eene die van Godt spreect, Ende wie spreect meer
vander goddelijcheyt Christi Jesu, dan .S. Johannes, in zijn Evangelie, wiens Epistolen niet
dan van der goddelijcker liefde ende des naesten ende versmaetheyt des vlees, der werelt, ende
der sonden, en spreken, Want dat boeck Apocalipsis spreeckt vanden staten der heligher
kercken, vanden pesecutien vertroostenissen der ledekens Jesu, tot int eynde der werelt, Hierom
en is hi nyet te verachten oft te segghen, dat hy gheene waerdicheyt en heeft eens Apostels
gheests, maer met allen eeren te aenveerden ende te achten. Die verborghentheyden die daer in
staen, als wise niet verstaen en connen, sullen wi, Godts wijsheyt aenmercken, onse onvol-
maectheyt des verstants beknnende [!], ende bidden den Heere dat hi ons sinen gheest gheve, om
die seghelen op te breken. Op dat dan die ghene die die heylige schrift sullen lesen, niet dwa
len en souden in die lettere die doot slaet, maer dat si leven mueghen, door den gheest die le-
vende maect, Soo vermanen wi den menschen nader gratien, die ons Godt ghegeven heeft [marge: Dat oude testament niet te verachten]
dat si dat Oude testament, niet soo cleyne en achten, als die somighe doen, diet achten alleen
den Joetschen volcke ghegheven, ende nu voort uut te sine, ende dattet niet dan van voorleden ge
schiedenissen en schrive, meenende ghenoech aenden nieuwen testamente te hebben, ende dat-
men alleen gheestelijcke sinnen int Oude testament sal soecken, want deser opinie, is teghen
dat Nieuwe testament, dwelc vol is int alligeren der schriften des ouden testaments, Ten eer-
sten onse Heere Jesus Christus seyt, Johan. int vierde Capit. Doorsoect die schriftueren, want si

vol.1 p.*3vpage
ghetuyghenisse van mi gheven, Ende dies gelijcs Luce .iiij. seyde die Heere, dat die schriftuere
Isaie in hem vervult was. Ende S. Pauwels ghebiet Timotheum naerstich te wesen int lesen der
heyligher schrift, Ende totten Romeynen int eerste Capittel, seyt hi, dattet Evangelium belovet is
van Gode inder schrift Ende na dinhout der schriftueren, is Christus van Davids bloet gecomen,
ghestorven, ende vander doot verresen .i.Corin.xv. Ende hier af is alle dat Nieuwe testament vol,
So en is nu die schriftuere des Ouden testaments, niet te verachten, want al datter beschreven
is, is tot onse leeringe ende onderwijs gheschreven, om dat wi door lijdtsaemheyt ende troost der
schrift, hope des levens souden hebben, Want wat int Nieuwe testament staet, is een volbren-
[marge: Wat dat nieuwe testament is.] ghinge der beloften, der figueren der prophetien, die int Oude testament bedect staen, Daer
om en sal hem niemant stooten, in die slechte redenen oft woorden oft geschiedenissen, die hem
dicwils voren comen sullen, ende en sal niet twifelen, hoe slecht dat si schinen te wesen, het en zijn
[marge: Wat die heylighe schrift is.] woorden, wercken, oordeelen der goddelijcker majesteyt, ende dieper moghender wijsheyt, want
dit is die schrift die verborghen wort voor den wisen menschen, in haer eyghen ooghen, ende wort
gheopenbaert den simpelen ende ootmoedighen, Dit is die bornput, daermen altoos uut drinc-
ken mach, ende nimmermeer uut putten en mach, Dit is des bruydeghoms wijnkelder, Dit is
dat diepe water, daer die Eliphant in verdrinct ende dat lammeken in swemt, Dit is die roode
zee, daer die ghehoorsame kinderen van Israel int leytschap Moysi, tot Christum comen, Ende
die hoovaerdige Egiptenaers met Pharao haeren leytsman, in verdroncken, Dit is die crib-
be daer die herders vonden Jesum in doexkens ghewonden, den welcken Herodes ende dier
Joden bisschoppen ende leeraers niet en vonden, Al schijnt die letter naect, die schat is al te coste
lijc, te weten, die eewighe waerheyt, wijsheyt, ende wech, die daer in verborghen is. Hierom is
[marge: Van dye wet des ouden Testaments] te weten dat, dat Oude testament gheheel somtijts, een boeck der wet ghenoemt wort, als
onse Heere inden Evangelie seyt, Om dat vervult soude worden, dat woort dat gheschreven
staet in haer wet, Si hebben mi ghehaet sonder sake, Johannis .xv. Nochtans staet dat
woort, inden souter gheschreven, ende dat daerom, want het leert watmen doen ende laten sal, ende
vertelt daer oock bi, historien ende gheschiedenissen, hoe dat alsulcke wetten ghehouden ende over
[marge: wat dat Nieuwe testament is] treden zijn, Gelijck dat Nieuwe testament ende dat Evangelie, een boec der gratien is, ende leert
hoe dat die wet vervult sal worden, Maer ghelijc int Nieuwe testament, neffens die leerin-
ghen der gratien, wetten ende gheboden zijn, om tvlees den gheeste onderdanich te maken, ende den
gheest te regeren naer die Evangelische gratie, aengesien, dat in dit tegenwoordich leven, dye
gheest gheen volcomen heerschappie, over dat lichaem en heeft, So zijn int Oude testament
biden wetten ende gheboden, beloften der gratien, daer die heylighe vaders ende Propheten
mede onder die wet staende, door dat gheloove ende betrouwen inden toecomende salichma-
ker Christum Jesum, behouden zijn, ghelijck wi, Ende ghelijck des Nieuwen testaments hooft
leeringe is, gratie ende vrede door verghevinge der sonden in Christo, Also is des Ouden testa-
ments leeringe, Die wet te leeren, die sonden te thoonen, duecht te eyschen, Ende daer en boven, onder
tijtlijcke geloften, worden beteekent, geestelijcke ende eewighe goeden, die ons door Christum comen
ende die glorie der duechdelijcken, Ende onder die tijtelijcke dreyghementen, worden ons be-
[marge: Wat genesis leert.] teekent, die pine der hellen, ende tverlies der glorien ende dat afscheyden van Godt almachtich
Die goddelijcke moghentheyt blijct in genesi, uut dat maken ende scheppen der creatueren,
Ende daer schrijft Moyses, hoe die sonde eerst ende die doot in die werelt ghecomen zijn, te weten,
door Adams val, ende des Duyvels boosheyt, Ende leert van waer, die hulpe weder comen sal,
te weten, door Christum, die van Marie der vrouwen zaet soude gheboren worden, die welc
ke des serpents hooft in stucken soude treden, die Ade ende Abrahe belovet was van God. So
bliken in genesi, die exempelen des gheloofs ende ongheloofs, ghehoorsaemheyts ende onghe-
hoorsaemheyts, ende wat vruchten dat si voortbrengen, want die soudie der sonden was die doot.
[marge: Wat Exodus leert.] So nam Godt in Exodo (na dat die natuerlijcke reden in den mensche geheel verdonckert
was) een sonderlinck volck aen dwelck hi versach, met die wet, ende sandt Moysen, om die we
relt weder te verlichten, ende door die wet, die sonde te openbaeren, ende besluytse met alderley
wetten, ende onderscheytse van alderhande volcken, hi laet hen eenen tabernakel maken, ende
stelt eenen goodtsdienst op, Hi set hen heeren ende regeerders, ende besorcht zijn volck alsoo, met
wetten ende hooftluyden, hoe si lijflijck voor die werelt, ende gheestelijck voor Godt, sullen ghe-
regeert worden
[marge: Wat Leviticus leeret.] In Levitico, wort sonderlinghe, dat priesterdom gheoordineert met sinen wetten cermoni
en ende rechten, daer na haer officie, ende wat si doen inden diensten, ende hoe si dat volck leeren
ende onderwisen sullen, Ende dat Godt haer erfdeel was.

vol.1 p.*4rpage
In dat boeck Numeri, wordt tvolck in vele manieren ghetempteert, ende gheproeft, hoe- [marge: Wat Numerus leert]
hem die onderhoudinghe der wet schicken soude, Ende daerom is daer in beschreven van al-
soo vele onghehoorsaemheden, ende van die plaghen des volcs, ende vele wetten worden aldaer
verclaert ende vermeerdert.
Int boeck Deutronomium, na dat tvolck gheplaecht was, om haer ongehoorsamheyts [marge: Wat Deuteronomium leert.]
wille, ende uut vreesen met straffinghen, wat bekeert was, ende een weynich, gheloct was met
gratien der hulpen Gods, int besitten der twee conincrijcken van Seon des Conincs der Amo
reen, ende Og des Conincs van Basan, dat si uut dier weldaet beweecht souden worden, met lu
ste ende uut liefde, die wet Godts te houden, so verhaelt Moyses die geheele wet, met alle die
gheschiedenissen die hen gemoet waren, sonder tghene, dat den priesterlijcken staet aenghinc
Alsoo verclaert hi die wet Goods, met die liefde Goods, ende totten naesten, ende metten geloo-
ve tot God, want dat willen alle die geboden Gods. Aldus leert Moyses, niet alleen God vree
sen ende beminnen, maer hi leert ooc planten ende timmeren, die kinderen ende thuygesin regeren, oorlo-
gen, coopen ende vercoopen, borgen ende lossen, Gode geloften doen, ende die betalen, al wat uutwendich ende
inwendich te doen is, Ende dat dede Godt daerom, want hi alleen haer Godt wilde zijn, ende dat si zijn
eygen volck souden zijn, dat si in zijn gheboden ende zeden souden leven, daerom woude hise, also re
geren, dat si alle dinck doen souden na sinen goddelijcken wille, waer af dit boec vol is, ende
si niet leven en souden naer haer eyghen vindingen, die hen niet bevolen en waren, maer tse-
ghen Gods gheboden, Want ghehoorsaemheyt, is alder duechden edelheyt, die uut Goods
woorden, haeren oorspronc heeft. Want dit leven sonder Gods dienst niet ghezijn en can, soo
ghaf Godt hen soo vele geboden, daer toe om Gode te dienen, dat si niet van noode en had-[ marge: Vanden Godsdienst]
den, anderen te versieren oft te doen, maer alleen wast ghenoech, dat si den woorden Gods
ghehoorsaem waren, want hadmen hen laten versieren, wat si ghewilt hadden, si waren ghe-
neycht tot afgoderien, si souden lichtelijck ghevallen hebben, Ende als die Heere leert Mat
thei int vijfthienste capittel haer schriftgeleerden, om haer eyghen ghiericheyt, versierden
insettinghen, teghens Gods gheboden, Hierom hebben wi oock so naerstich gheweest, om
dit Oude ende Nieuwe testament te corrigeren, omdat die menscen na Goods geboden souden
mueghen leven, ende laten al dat teghen die Evangelische leeringhe is, Maer hier en raden
wi niemant, te doen teghen die ghoede insettingen der heyligher kercken ende religien, dye
niet tegent Evangelie en zijn, maer om die Evangelie te beter te onderhouden, als zijn vasten
ende bidden swighen ende dier ghelijcken, Noch oock en is onse meyninghe niet yemanden te
raden, sinen oversten so int gheestelijck, so int wereltlijck, niet onderdanich te sine, want dat sou
de, teghen Christus ende zijnder Apostolen leeringhe zijn, Maer wi seggen, wanneer die over-
ste yet ghebieden, dat teghen Gods gheboden is, dan sullen wy Gode gehoorsaem zijn ende
nyet den menschen.
Noch isser te weten, datter driederhande wetten zijn, die sommighe om quaet te keeren, ende [marge: van drierley wetten]
dese zijn om der quader wille ingheset, ghelijcker vele inden ouden testamente zijn, als vanden
sacrificie der zelotipie oft nijdoffer, vanden scheybrief, om der hartneckicheyt der Joden, als
onse Heere int Evangelie leert in twee plaetsen, dat niemant, zijn huysvrouwe laten en sal,
Matthei int vijfste ende negenthienste, dan om overspels wille, ende wie die verlatene trout
doet ooc overspel. Ende die ander wetten ende geboden, zijn tot ceremonien des diensts Gods
Maer boven alle, ghaen die gheboden der liefden, dye uut een oprechte gheloove spruyten-
de is.
Daerom als die liefde Godts ende des naesten dat eyscht, sien wi, dat Godt inder nootsakelijc
heyt daerin gedispenseert heeft, ende dat somtijts die heyligen uut dingeven des heyligen gheests [marge: i.regum.xi.x]
duyterste der wet niet volbraht en hebben, als David theylige brood adt, ende des gelijc meer,
Daerom dwalen die Joden zeere die onsen Heere straften, dat hi opten Sabboth ghenas,
ende si besorchden haer beesten, want sulcken werc der liefden opten Sabboth ghedaen, was meer den
Sabboth geheylicht, dan si met allen haeren ceremonien deden. So is dan Godts wet van noode [marge: Dat dye wet van noode is]
te weten, want daer in beschrijft Moyses, hoemen God vreesen, betrouwen, gelooven, ende beminnen
sal, ende dat die menschen haer sonden kennen ende na Godts gratie haken souden, ende dat wi gheen
betrouwen in ons noch in den mensche stellen, maer onse eyghen crancheyt bekennen ende Christum
met zijn gratie om hulpe soecken, ende alsdan sal die mensche sinen naeste gunstich worden ende goet
doen, gelijc Godt hem door Christum gedaen heeft, ende so leert hi die te voren van sonden beghonste
te wachten ende die wetten Godts uut vreesen volbracht, nu uut liefden die volbrengende, ende heeft
Godt lief, ende sinen naesten, in die welcke twee woorden die Propheten ende die wet, vervult worden, al

vol.1 p.*4vpage
[marge: Matt.xxij.] so die Heere Christus, inden Evangelie Mat .xxij. spreect, Ende die Propheten en hebben dit selve
niet ongeroet gelaten, vanden salichmaker den Propheet diemen hooren sal, Dit is dan dat finael van
Moyses boecken, die welcke die Apostolen oock gebruyct hebben, om die predicatie des Evan
[marge: waerom een Oude testament.] gelijs mede te stercken, ende die cracht der wet te thoonen. Daerom noemt ooc Christus dat Nieu
we testament, in een teeken ende onderscheyt des Ouden Want int Oude testament maecte Godt
[marge: waerom een Nyeuwe testament.] een verbont metten volcke van Israel, ende beloefde hen dat lant van Canaan, ende wert bevesticht
door des schaeps ende des bocs bloet ende doot, Maer want dat testament veroude ende verghanc
kelijc was, ende dat lant veloren is ende verdorven, so moeste daer een nieuwe testament ende ver
[marge: waerom een Testament] bont comen, dat niet verghanckelijc, maer eewich soude wesen, dat op Gots gratie ende woort
stonde, op dattet eewelijc soude dueren, dwelcke door eens eewichs persoons Christus doot ge
vesticht is, met sinen dierbaren bloede, Ende een eewich lant, heeft hi hen die in hem gelooven ende zijn
[marge: Van Josue ende dander boecken] geboden onderhouden, belovet ende gegeven. Die andere Propheten ende geschiedenissen, van Jo-
sue, den Rechteren, der Coningen, ende dier ghelijck, en zijn anders niet tot gheenen eynde geschre
ven, dan Moyses boecken, want si doen tselve dat Moyses doet ende keere die valsche Propeten
dat si tvolc niet en souden verleyden ende afkeeren vander rechter kennisse der wet, ende ten rech-
ten verstande om die sonde te weten ende henselven te kennen, ende zijn eyghen crancheyt ende te spiege-
len aen die punitie der sonden, ende alsoo die gratie Christi te begheren, Ende breyden gheestelijcker
Moyses leeringe met beloften, met driygementen ende soete ende verschrickelijcke exempelen. So
is dan doude testament, een figuere ende voorbode des nieuwen testaments, gelijc nu breet ge-
[Van Aaron ende Christo Hebre.iiij.] noech geseyt is, Dit bewijst .S. Pauwels claerlijc totten hebreen, int vierde capittel, van Aa
ron den priester der wet ende Christum den bisschop des nieuwen testaments, ende int processe vanden
tabernkel, vanden onderscheyt des bloets der offeranden der calveren ende schapen ende lammeren,
ende der cracht des bloets ons Heeren Christi Jesu, dwelc een yegelijc schoon in die voorseyde
Epistole mercken mach. Ende om die maniere der prologen niet uute te ghaen, so willen wi die nu
sluyten, Maer eerste aviseren wi, den goetwilligen godliken leser, dat wy tot zijnder informatien
die Canones oft onderwisen des Evangelijs, voor die Evangelien hebben doen stellen, om te
[marge: Van die Prologhe des Nyeuwen Testaments] weten die concordantien der Evangelisten, daer in die prologe staet, dat wi anders gheenen
meester en behoeven, dan Christum, hier mede en sluyten wi niet uut die heylighe doctoren, want
die uuten gheest Christi, ons onderwesen hebben, en die predicanten onderwisen ons noch dage-
lijcs, maer wi sluyten daer mede uut, die sinnelijcke voorredenen ende valsche glosen vol van ver-
achten des gheestelijcken staets ende der geboden der heyliger kercken, maer vanden godlijc-
ken leeraers, seyt die Heere, dat die hem niet teghen en is, is met hem Ende alle waerheyt van wien
dat si gesproken wort, coemt vanden heyligen gheest. Oock is dat Evangelie, een van materie
want het spreect al vanden sone Godts, hoe hi die salicheyt des menschelijken geslachts, door
zijn gebenedide menschelijcheyt, leven, conversatie, predicatie, leeringe ende doot gewracht, ende
ons verlost heeft, So isser dan een materie van die vier hemelsche schrivers beschreven, die in
Ezechiele ende in Apocalipsi, bi die vier dieren beteekent zijn, In genesi bi die vier rivieren uut den
Paradise vloeiende. Hier mede bevelen wi alle ghoedertieren lesers Gode, ende bidden dat si
ons helpen aen Godt verwerven met haeren devoten gebeden, dat dit werc si tot allen menschen
sielen profite, ende dat wi daer die vruchte uut muegen hebben, die wi int aennemen van desen
swaren arbeyt hoepten, dat is, allen menschen salicheyt, ende bekeernisse van sonden, om namaels
ten eewigen leven te comen, bi Jesum Christum, wiens sake wi voor ooghen hebben, die met
Godt den vader ende den heylighen gheest, is ghebenedijt inder eewicheyt. Amen.

back to top


introduction | highlights | browse | search | expert search | how to search
links | colophon | contact